<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Anayasalar toplumlar\u0131n k\u0131yafetleri gibidir\u2026 Nas\u0131l biz insanlar mevsim ve iklim ko\u015fullar\u0131na, zevk ve ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n farkl\u0131la\u015fmas\u0131na, toplumsal i\u015flevlerimiz ve bulundu\u011fumuz ortama, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fin niteli\u011fine ve gereklerine g\u00f6re farkl\u0131 farkl\u0131 k\u0131yafetler giyme ihtiyac\u0131n\u0131 duyuyorsak, toplumlar da \u00f6yledirler; de\u011fi\u015fen ya\u015fam ve \u00e7a\u011f\u0131n ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flayarak, insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fim \u00e7izgisi ve teknolojik d\u00fczeyin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 imkanlar\u0131 da kapsayacak \u015fekilde yeni d\u00fczenlemeler ve kurumlar olu\u015fturmak durumundad\u0131rlar\u2026<\/p>\n\n\n\n
Yine insanlar\u0131n zamanla \u00f6l\u00e7\u00fclerinin de\u011fi\u015fmesi ve elbiselerini yeni \u00f6l\u00e7\u00fclerine g\u00f6re daralt\u0131p bolla\u015ft\u0131rarak v\u00fccutlar\u0131na yeniden oturtmaya ihtiya\u00e7 duymas\u0131 gibi, anayasalar\u0131n da toplumlar\u0131n de\u011fi\u015fen ihtiya\u00e7 ve beklentilerine, d\u00fcnyada olu\u015fan yeni de\u011fer ve anlay\u0131\u015flara g\u00f6re yeniden tasarlanmas\u0131 ve d\u00fczenlenmesi gerekmektedir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Peki bu de\u011fi\u015fimin de\u011fi\u015fmeyen bir temeli ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 olmal\u0131 m\u0131d\u0131r? Yani anayasalarda de\u011fi\u015fmez maddelerin olmas\u0131 gerekli midir, gerekliyse bu neden gerekmektedir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada Anayasalar\u0131n bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fine de\u011finmi\u015f oluyoruz, ayn\u0131 zamanda kurulu d\u00fczenin, stat\u00fcko\u2019nun da giysisi olma \u00f6zelli\u011fine\u2026 Evet ne yaz\u0131k ki anayasalar ayn\u0131 zamanda stat\u00fcko\u2019nun giysileridir; yani toplumdaki g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131n\u0131n toplumlara kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na ters gelmeyecek \u015fekilde giydirmek istedikleri k\u0131yafetlerdir. Bu y\u00fczden yeni anayasalar d\u00fczenlenirken stat\u00fckonun korunmas\u0131 yasa koyucular\u0131n \u00f6ncelikli kayg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Dokunulamaz nitelikte olan maddeler bu g\u00fcvenceyi sa\u011flamak amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar\u2026<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmetler kendi g\u00fcvenliklerini ve sistemin s\u00fcreklili\u011finin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bu dokunulamaz maddeleri korumaya devam etmektedirler. Ama bazen bu dokunulamaz maddeler yeni se\u00e7ilen h\u00fck\u00fcmetlerin i\u015fine gelmeyebilmektedirler. Bu durumda h\u00fck\u00fcmetler, toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da o y\u00f6nde de\u011fi\u015fti\u011fini ileri s\u00fcrerek, g\u00fc\u00e7leri yetti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bu dokunulamaz maddeleri de\u011fi\u015ftirme te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmetlerin s\u00f6ylediklerinde hakl\u0131 olmas\u0131 her zaman istediklerini yapabilecekleri anlam\u0131na gelmemektedir\u2026 Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi bu stat\u00fckoyu korumak isteyen g\u00fc\u00e7lerle h\u00fck\u00fcmetin aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dengesiyle ili\u015fkili bir \u015feydir. Bir h\u00fck\u00fcmet g\u00fcc\u00fcn\u00fc ne kadar halktan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerse s\u00f6ylesin, g\u00fc\u00e7 dengesi stat\u00fckoyu s\u00fcrd\u00fcrmekten yana a\u011f\u0131r bas\u0131yorsa bu de\u011fi\u015fim ger\u00e7ekle\u015fmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n
Buna kar\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7 dengesi hem h\u00fck\u00fcmetin hem de toplumun iste\u011fi do\u011frultusunda de\u011fi\u015fim sa\u011flayabilecek nitelikteyse, o zaman gerekli de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lamas\u0131 \u00f6n\u00fcnde bir engel kalmayacakt\u0131r. Toplumlar ancak bu ko\u015fullarda ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re istedikleri giysileri giyme \u015fans\u0131na sahip olacaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Buraya kadar asl\u0131nda anayasalar\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini de\u011fil mevcut ko\u015fullarda nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131k\u2026<\/p>\n\n\n\n
Oysa as\u0131l tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken konu \u2018nas\u0131l bir anayasa\u2019 olmas\u0131 gerekti\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n
Nas\u0131l bir Anayasa\u2026<\/p>\n\n\n\n
Her \u015feyden \u00f6nce demokratik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden yana, insan haklar\u0131n\u0131 ve inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temel alan, evrensel de\u011ferlerle \u00e7eli\u015fmeyen, toplumun her kesimini ayn\u0131 \u015fekilde kucaklayan, adil ve e\u015fitlik\u00e7i; toplumdaki her bireyin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini ayn\u0131 \u015fekilde garantiye alan, \u00e7o\u011funlu\u011fun h\u00fckm\u00fcne kar\u015f\u0131 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131n\u0131 da koruyan, d\u00fcnyan\u0131n giyebilece\u011fi en \u00e7a\u011fda\u015f elbise niteli\u011finde olan bir anayasa\u2026<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6yle bir anayasan\u0131n ortaya \u00e7\u0131kabilmesi, bir toplumun y\u00f6netildi\u011fi rejimle birebir ili\u015fkilidir muhakkak ki\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bir toplumda y\u00f6netenler, y\u00f6nettikleri toplumun \u00fczerine oturup oturmayaca\u011f\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n, s\u0131rf kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun \u015fekilde, kendi \u00f6l\u00e7t\u00fckleri ve bi\u00e7tikleri elbiseleri zorla giydirmeye kararl\u0131larsa ve buna da g\u00fc\u00e7leri yetiyorsa, burada \u00e7a\u011fda\u015f bir anayasadan ve yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz ko\u015fullardan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Bu ko\u015fullarda, toplumlara giydikleri giysiler dar gelebilir, o giysiler i\u00e7inde hareket kabiliyetleri k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olabilir, ellerini kollar\u0131n\u0131 rahat sallayam\u0131yor olabilirler; hatta canlar\u0131 daralabilir, ac\u0131yabilir de; e\u011fer iktidar toplumdaki t\u00fcm bu huzursuzluk ve rahats\u0131zl\u0131\u011fa ra\u011fmen g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrebiliyor ve toplumu bask\u0131 alt\u0131nda tutabiliyorsa, o rejim bu \u015fekilde daha uzun y\u0131llar ayakta kalmas\u0131 bile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Ama bu t\u00fcr rejimlerde her zaman toplumsal huzursuzluk ve \u00e7at\u0131\u015fmalar olacakt\u0131r. Giysisi \u00fczerine oturmayan, a\u00e7\u0131kta kalan, ya da can\u0131 daralan, kendini bask\u0131 alt\u0131nda hisseden, giydi\u011fi giysiden rahats\u0131z olan kesimler f\u0131rsat bulduk\u00e7a bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirmeye, bu giysilerden kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Bunun i\u00e7in isyan edenler, otoriteye ba\u015f kald\u0131ranlar olacakt\u0131r. Toplumun bu konudaki talepleri \u015fiddetlendik\u00e7e \u00e7at\u0131\u015fmalar artacak, talepler art\u0131k kan ve silahla bast\u0131r\u0131labilir hale gelecektir.<\/p>\n\n\n\n
O halde ideal anayasalar ideal toplumlarda, yani \u00e7a\u011fda\u015f demokratik hukuk devletlerinde ger\u00e7ekle\u015febilmektedir. Her \u015feyden \u00f6nce b\u00f6yle bir niyetin olmas\u0131 gerekmektedir; yani halktan gelen b\u00fct\u00fcn taleplerin anayasaya yans\u0131t\u0131lmas\u0131 konusunda samimi bir iradenin bulunmas\u0131 gerekmektedir. Sonra halk\u0131n bu taleplerini \u00f6zg\u00fcrce tart\u0131\u015fabilece\u011fi zeminlerin olu\u015fturulmas\u0131; bu hak ve talepler \u015fekillendikten sonra bunlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrce dile getirilip iktidara iletilebilmesi i\u00e7in kanallar\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekmektedir. Ve iktidara iletilen bu taleplerin ciddiye al\u0131n\u0131p gerekli yasal d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir kararl\u0131l\u0131k gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de ideal bir anayasa i\u00e7in i\u015f ve i\u015fveren sendikalardan meslek odas\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlerine, etnik ve cinsiyet temelindeki \u00f6rg\u00fctlenmelerden din ve inan\u00e7 temelindeki \u00f6rg\u00fctlenmelere, \u00dcniversiteler ve di\u011fer e\u011fitim kurumlar\u0131ndan askeri ve yarg\u0131 kurumlar\u0131na kadar, her kesimin taleplerine kulak verilmeli; en az\u0131ndan bunlara, nas\u0131l bir giysi giymek istedikleri konusunda d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sorulmal\u0131 ve talepleri ciddiye al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Herkes kendi ihtiyac\u0131 olan giysiyi d\u0131\u015far\u0131daki terziden daha iyi bilmektedir; Terzilerin g\u00f6revi ihtiya\u00e7 sahiplerinin istedikleri giysileri en iyi \u015fekilde dikmektir; elbisenin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine karar vermek de\u011fildir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Dile getirilen talepler evrensel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere, \u00e7a\u011fda\u015f ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na uygun oldu\u011fu s\u00fcrece ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini gasp etmedi\u011fi s\u00fcrece ciddiye al\u0131nabilecek talepler olmal\u0131d\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f ve evrensel nitelikte olmas\u0131na ra\u011fmen, halen baz\u0131 talepler i\u00e7in uygun ko\u015fullar olu\u015fmam\u0131\u015fsa ve zamanlama yanl\u0131\u015fsa, o zaman uygun ko\u015fullar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve ihtiya\u00e7 duyulan ortam\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00e7aba i\u00e7tenlikle g\u00f6sterilmelidir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Burada \u00f6nemli olan niyettir, samimiyettir; E\u011fer iktidarlar ger\u00e7ekten y\u00f6nettikleri topluma ne giymek istediklerini sorma konusunda samimilerse, yani onlara istedikleri giysiyi giydirme iradesine ger\u00e7ekten sahiplerse, di\u011fer her \u015fey ayr\u0131nt\u0131d\u0131r; hangi yasan\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015fece\u011fi, yap\u0131lan d\u00fczenlemelerin i\u00e7eri\u011finin nas\u0131l de\u011fi\u015fece\u011fi vs. bunlar detayd\u0131r. \u00d6nemli olan giysideki s\u00f6k\u00fcklerin ger\u00e7ekten a\u00e7\u0131klar\u0131 kapatacak \u015fekilde yenilenmesi; daraltma veya bolla\u015ft\u0131rmalar\u0131n toplumdan gelen talepler do\u011frultusunda ve ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lara g\u00f6re belirlenmesi; gerekiyorsa baz\u0131 giysilerin tamamen de\u011fi\u015ftirilmesi iradesinin kararl\u0131l\u0131kla g\u00f6sterilmesidir..Yap\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmek bo\u015fa k\u00fcrek \u00e7ekmektir…<\/p>\n\n\n\n
\u00c7i\u011fdem \u015eahin, 8 Nisan 2023, Ye\u015fil Direni\u015f Ekoloji ve Ya\u015fam Gazetesi <\/p>\n\n\n\n