Halbuki kapitalosen kapitalizmin yok etti\u011fi, son \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ld\u0131r ya\u015famakta oldu\u011fumuz d\u00fcnyay\u0131 ifade etmekte. Bu son d\u00f6nem nerdeyse elli sene gibi k\u0131sa bir d\u00f6nemde do\u011fay\u0131 mahvetme ivme kazanarak h\u0131zland\u0131; burada kapitalin b\u00fcy\u00fck bir rol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 etmek imkans\u0131z durmaktad\u0131r. E. Hobsbawm, buna insan \u00e7a\u011f\u0131 de\u011fil ama kapital \u00e7a\u011f\u0131 ad\u0131n\u0131 vermekteydi; insanl\u0131k kapitale kurban edilmi\u015fti. Bir anlamda sermaye ele ge\u00e7irdi\u011fi topraklar \u00fczerinde do\u011fal kaynaklar\u0131 \u00fcr\u00fcn ve at\u0131k haline \u00e7evirip entropi yaratmaktad\u0131r. Bu anlamda, toprakta yarat\u0131lan entropi elde edilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00fczerindedir; buradan itibaren biyosferde gaz emisyonlar\u0131 sera etkisi yaratmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
E\u015fitsiz m\u00fcbadele tezlerini savunan 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n Marksist ekonomistleri ve sosyologlar\u0131, bu anlamda kapitalizmin analizinde, merkez ve \u00e7evre \u00fclkeleri aras\u0131ndaki m\u00fcbadelenin ayn\u0131 zamanda ekolojik bir e\u015fitsizlik yaratmakta oldu\u011funu dolayl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015ftirmi\u015flerdi. Felsefi a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kmakta: Bizim deney d\u0131\u015f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zdaki bilinmezlikler \u00fczerine geli\u015fen fikirler ba\u015fka bir \u015fekilde benzer sonu\u00e7lara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Modern gidi\u015fat\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famalar\u0131na geldi\u011fimizde, \u015fematik bir tarzda ilerlersek Descartes\u2019ten itibaren erken modern d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015f\u00fcphe ve kesinlik aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi sorun etmi\u015fti. \u015e\u00fcphe duyulan d\u0131\u015f bir d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in, cogito sayesinde, akl\u0131n kendisini d\u0131\u015f bir alanda nesenelle\u015ftirmesi gerekmekteydi. Ancak, bu nesnellik sayesinde ak\u0131l d\u0131\u015f d\u00fcnya ile hakikat ili\u015fkisine girmeye muktedirdi ve bu ili\u015fkiyi sa\u011flayacak olan bir Tanr\u0131 fikrinin \u201canalitik a priori\u201d si \u00f6n plana konulmaktayd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ard\u0131ndan Kant\u2019\u0131n a priori evrensel bilgisi, \u00f6n ko\u015ful olarak, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki hakikati anlamaya muktedir olabilece\u011fi tezini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Tanr\u0131 yerine antropoloji merkezli bir anlay\u0131\u015f, evrensel olan\u0131 kendi bireyselli\u011finde, ampirik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirebilecekti. Dini olan sek\u00fcler bir alana do\u011fru yerle\u015fmeye ba\u015flamak \u00fczere, hakikat ile kurulacak ili\u015fkide, fenomenolojik bir bilgi haline sokulacakt\u0131. Burada art\u0131k, insan\u0131n niyeti ile e\u011filimleri hakikat ile ili\u015fkili olan\u0131 ortaya konulacakt\u0131. Burada hep, hakikati bulmak ve anlamak \u00fczere olan d\u0131\u015f d\u00fcnya d\u00fc\u015f\u00fcnebilecekti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bundan sonra ise, 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, bilimin kendi kesin olmayan s\u0131n\u0131rlar\u0131, insan\u0131n hakikat veya bilimsel hakikat ile olan ba\u011flar\u0131 yo\u011funla\u015fmak yerine zay\u0131flamaya ba\u015flayacakt\u0131r. Belirsizlik ve kesinsizlik ilkesi, bilimsel olarak, kendi alan\u0131n\u0131 kolonize etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, hakikat ile olacak direkt ili\u015fki bertaraf edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bilim d\u00fcnyas\u0131 ampirizm ile ili\u015fkilenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ise, Descartes\u2019in d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n belirsizli\u011fiyle olan ilgisi hala a\u015f\u0131lamayan bir bilgi olarak kalmaya devam ediyor. Nas\u0131l d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 anlayabilece\u011fiz, ilksel ve \u00f6nsel olan\u0131n kabul\u00fcn\u00fc b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda? Veya insan\u0131n kendi merkezindeki bilgi ile hakikat nas\u0131l birbirleri i\u00e7ine girebilecektir?<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bu durumda Bruno Latour\u2019un ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu durumumuza gelece\u011fiz: Kant\u2019\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc transandantal ego ile bug\u00fcn aras\u0131ndaki fark: Egonun yerini alan bir sosyal alan olacak. Yani, egolar\u0131n yerine farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin ayr\u0131 ayr\u0131 evrensellik iddialar\u0131n\u0131 mevcut oldu\u011fu bir d\u00fcnyaya girece\u011fiz (medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 veya b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi bu anlama gelmekte: Yeni bir evrensel aray\u0131\u015f\u0131). Biz, buna antropolojik bir felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceden sosyolojik bir felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceye giden yol olarak bakabiliriz. Ancak daha sonra, do\u011fan\u0131n merkeze gelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir durum \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda \u201cinsan\u2013sonras\u0131\u201d diye adland\u0131r\u0131lan \u201cdo\u011fa-toplum\u201d ve \u201cinsan insan-olmayan varl\u0131klar\u201d aras\u0131ndaki hiyerar\u015finin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 bir beraberlik durum i\u00e7ine girmeye ba\u015flad\u0131k.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada sorun art\u0131k, m\u00fccadele alanlar\u0131n\u0131n; sosyal alanlardaki sorunlardan \u00e7ok do\u011fal sorunlar\u0131 ortaya koydu\u011funu tespit etmekteyiz. D\u00fcnyasal en \u00f6nemli sorun ekoloji olarak durmakta; ancak bu sorunun tek ba\u015f\u0131na kendi kendine \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fini sanmak tarihi olan\u0131 unutmak anlam\u0131na gelece\u011finden, tarihi olarak sosyal m\u00fccadelelerden do\u011faya ait ekoloji m\u00fccadelelerine do\u011fru bir sava\u015f\u0131m yolu ba\u015flayacak gibi durmakta. Amazonlardaki yerli kabilelerin yerlerinden edilmesinden ba\u015flayan ve ayn\u0131 zamanda hayvan t\u00fcrlerinin de kesilen a\u011fa\u00e7lar\u0131n alan\u0131ndan ka\u00e7\u0131\u015fmalar\u0131 bir hayatta kalma sorunu olarak g\u00f6z\u00fckmekte. Kaz da\u011flar\u0131nda kesilen y\u00fczlerce a\u011fac\u0131n yok edilmesiyle ka\u00e7an ceylanlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 bir durumu ortaya koymakta !<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sadece insanlar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bitkileri, a\u011fa\u00e7lar\u0131 yok eden maden arama siyaseti ve iktidarlar\u0131n bu duruma susmakla kalmay\u0131p bir de destek politikalar\u0131na g\u00f6z yumas\u0131 vahimdir ve kald\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir ahlaki vaziyeti g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne s\u00fcrmektedir. Bu do\u011fal, ekolojik, hayvan ve bitki y\u0131k\u0131m\u0131 ayn\u0131 zamanda insani y\u0131k\u0131md\u0131r da. Yerlerinden edilen hayvanlar, yok edilen kesilen a\u011fa\u00e7lar\u0131n yan\u0131nda insanlar\u0131n ya\u015fama alanlar\u0131, su ve hava imkanlar\u0131 da k\u0131s\u0131tlanmaktad\u0131r. \u0130nsanlar da yerlerinden yurtlar\u0131ndan edilmektedirler. Ya\u015fama imkanlar\u0131 do\u011fal olarak k\u0131s\u0131tlanmaktad\u0131r. Yerlerinden edilen insanlar\u0131 \u015fehre mahkum eden bir zorunlu g\u00f6\u00e7 politikalar\u0131 her zaman, b\u00f6yle vaziyetlerde, g\u00fcndeme gelmi\u015f g\u00f6z\u00fckmekte.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
O halde, evrensel olan yeni bir \u015fey ufukta belirmektedir: Bu bildi\u011fimiz \u015fekliyle egonun transandantal olan hali de\u011fildir, ne de Kant\u2019\u00e7a \u00f6nsel bilginin evrenselli\u011fidir. Burada art\u0131k, evrensel bir \u201cya\u015fam alan\u0131n\u0131n\u201d katli s\u00f6z konusudur. Nefes alma imkanlar\u0131 sadece yerele ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla birlikte evrensel bir sorun haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sadece tar\u0131m alanlar\u0131 ve su kaynaklar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u201cya\u015fam\u0131n imkanlar\u0131n\u0131\u201d yok eden bir sosyal alan ortada durmaktad\u0131r. Ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131ran bir insanl\u0131k hali \u00f6n\u00fcm\u00fczde durmaktad\u0131r. Evrensel art\u0131k s\u00f6ylendi\u011fi gibi \u201ckapitalizmin kendisi\u201d olmaktan \u00e7ok daha fazla \u201cdo\u011fa ile insan\u0131n ortak\u201d y\u0131k\u0131m\u0131 haline gelmi\u015ftir: Evrensel y\u0131k\u0131m ilkesi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Vekt\u00f6rler de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. Sanayi toplumu ve modernlik i\u00e7inde olmaktan uzakla\u015ft\u0131k. S\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri s\u00fcrmekte; ancak merkezi bir konumda \u201ctarihin motoru\u201d olmaktan \u00e7ok de\u011fi\u015fkenlerin \u00e7e\u015fitlili\u011finden birisi haline girmi\u015ftir. Eme\u011fine yabanc\u0131la\u015fan insan\u0131n yan\u0131nda, do\u011fas\u0131na ve ahlak\u0131na yabanc\u0131la\u015fan bir insanl\u0131k durumu ya\u015famaktay\u0131z. Siyaset ise kendisine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f duruyor. Politik olan insan\u0131n iyi ya\u015famas\u0131n\u0131n \u00e7arelerini arayan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olmaktan \u00e7ok, \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n yan\u0131nda duran ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 kollayan bir r\u00fc\u015fvetli \u00e7\u00fcr\u00fcme alan\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131. Bug\u00fcn m\u00fccadele alan\u0131 ekolojik oldu\u011fu kadar insani ve insan-sonras\u0131d\u0131r da. Sadece insan-sonras\u0131 bir teknoloji \u00fczerine veya sadece do\u011fa ve hayvan veya bitki de\u011fil, insan\u0131n da bunlarla ayn\u0131 do\u011fa i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmeyen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak \u00dc\u00e7 Ekoloji\u2019ye (F\u00e9lix Guattari) ihtiyac\u0131m\u0131z var ! Ekolojik olan sadece do\u011fayla veya ye\u015fil \u00e7evreyle ilgili olmaktan uzakt\u0131r. Kan\u0131mca, zihinsel ve politik ekoloji bundan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bunlar birbirlerine kenetlenmi\u015f bir \u015fekilde var olmaktalar. Biz de bu kolektif beraberli\u011fin i\u00e7inden ge\u00e7mekteyiz. \u0130nsanlar, hayvanlar, bitkiler, organik ve inorganik maddeler: Hepimiz zincirlenmi\u015f durumday\u0131z, i\u00e7 i\u00e7e girmi\u015f bir haldeyiz. Bunlardan birine \u00f6ncelik vermek zorunda de\u011filiz; hepsi ayn\u0131 anda olmal\u0131!<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n