{"id":4178,"date":"2020-05-07T19:35:41","date_gmt":"2020-05-07T16:35:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/?p=4178"},"modified":"2020-06-10T11:04:52","modified_gmt":"2020-06-10T08:04:52","slug":"prof-dr-ali-akay-ile-soylesi-20-yuzyil-sehirlesmesi-felaket-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/2020\/05\/07\/prof-dr-ali-akay-ile-soylesi-20-yuzyil-sehirlesmesi-felaket-oldu\/","title":{"rendered":"Prof. Dr. Ali Akay ile s\u00f6yle\u015fi:  20. y\u00fczy\u0131l \u015eehirle\u015fmesi Felaket Oldu!"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ye\u015fil Direni\u015f Ekoloji ve Ya\u015fam Gazetesi &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;de Koronavir\u00fcs \u00d6ncesi ve Sonras\u0131 Ekoloji Hareketleri&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan s\u00f6yle\u015filerine devam ediyor. Prof. Dr. Ali Akay ile konu\u015ftuk; &#8220;Ne yapmal\u0131 olmamal\u0131 sorumuz; \u00e7\u00fcnk\u00fc Lenin bu soruyu sordu ve neticesi felaket ile bitti; o y\u00fczden bilgimiz dahilinde olan herhalde \u201cne yapmamal\u0131?&#8221; olacak. \u00d6n\u00fcm\u00fczde ne yapmamal\u0131 hakk\u0131nda 40-50 senelik bir \u015fehirle\u015fme ve g\u00f6\u00e7 tecr\u00fcbesi var. 20. y\u00fczy\u0131l \u015fehirle\u015fmesi felaket oldu!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>S\u00f6yle\u015fi: \u0130smail Aky\u0131ld\u0131z \/ 7 May\u0131s 2020 \/ Ye\u015fil Direni\u015f \u2013 Ekoloji ve Ya\u015fam Gazetesi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ye\u015fil\/Ekoloji hareketinin tarihsel birikimi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi merak ediyoruz? B\u00f6yle bir birikimden s\u00f6z edebilir miyiz? E\u011fer yan\u0131t\u0131n\u0131z evet ise bug\u00fcne kadar genel bir de\u011ferlendirme yapman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ye\u015fil\/Ekoloji; sizin sitenizden s\u00f6z etmekteyseniz, bunu Facebook\u2019ta kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman okudu\u011fum bir haber sitesi olarak g\u00f6r\u00fcyorum.  Haber vermektesiniz T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7e\u015fitli akarsu, madenler, denizler ve k\u0131y\u0131lar ile ilgili olarak. Ama sizi \u00e7ok iyi takip edip edemedi\u011fimden dolay\u0131 hakk\u0131n\u0131zda net bir \u015fey s\u00f6ylemem zor olacakt\u0131r. Dersler, konferanslar ev i\u015fleri (malum izolasyon d\u00f6neminde her t\u00fcrl\u00fc ev i\u015fini de ben yapt\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, her \u015feye bakmak i\u00e7in zaman kalm\u0131yor diyebilirim. Kendi u\u011fra\u015f\u0131 alanlar\u0131m ile daha fazla zaman ge\u00e7irmek zorunday\u0131m: MSGS\u00dc lisans ve y\u00fcksek lisans ve doktora dersleri zaman\u0131m\u0131 almakta. Bu sene, \u201cR\u00f6nesans d\u00fc\u015f\u00fcncesi\u201d ve \u201c1945 sonras\u0131 sosyolojik olarak Ekonomi-D\u00fcnya kuramlar\u0131\u201d \u00fczerine dersler yapmaktay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Koronovir\u00fcs salg\u0131n\u0131 ekoloji hareketinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve geli\u015fimi bak\u0131m\u0131ndan olumlu ya da olumsuz bir rol oynamakta m\u0131d\u0131r\/ oynar m\u0131? Salg\u0131n\u0131n hareketin g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in yeni olanaklar do\u011furdu ise bunlar nelerdir? \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ko\u015fullar\u0131n avantaj ve dezavantajlar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bizi beklenmedik bir \u015fekilde, en az\u0131ndan benim beklemedi\u011fim bir \u015fekilde ele ge\u00e7iren bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nday\u0131z, ancak anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Ne ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bile bilim \u00e7evreleri taraf\u0131ndan, 3 ay sonra olsa bile, hala tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve bunun cevab\u0131 hala verilmi\u015f durumda de\u011fil. Salg\u0131n\u0131n ekolojik iyile\u015fme ile baz\u0131 ekolojik sorunlar\u0131 daha iyi bir hale sokmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 haberlerini al\u0131yoruz. Belli bir yerde, ozon tabakas\u0131n\u0131n kapanmaya ba\u015flamas\u0131, baz\u0131 bal\u0131klar\u0131n geri gelmeye ve nehirlerin ve denizlerin kirlili\u011finin azalmaya ba\u015flamas\u0131. Bana kal\u0131rsa bu, \u00e7ok umut verici; \u00e7\u00fcnk\u00fc 2-3 ay gibi bir zaman zarf\u0131nda, b\u00f6yle bir geri gelme ya\u015fanmaktaysa; bu siyasi olarak kararlar\u0131n al\u0131nabildi\u011finde tabiat kurtar\u0131labilir olarak durmakta. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"933\" src=\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4180\" srcset=\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-3.jpg 700w, https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-3-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do\u011fa, yani physis eski Grek\u00e7e olarak bug\u00fcn bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cdo\u011fa\u201d anlam\u0131na gelmemekte. Bir \u015feyin do\u011fas\u0131 gere\u011fi olan bile\u015fkeleri anlam\u0131na gelmekte. Yani bir topra\u011f\u0131n veya bir canl\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 onun kuvveti ve zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak bak\u0131m\u0131ndan a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilmekte. Her insan ayr\u0131 ayr\u0131, herkesin do\u011fas\u0131 ayn\u0131 de\u011fil; o bak\u0131mdan \u201cinsan do\u011fas\u0131\u201d diye genelle\u015ftirme yapamayaca\u011f\u0131m\u0131z bir kavram do\u011fa.  Herkesin beden ve ruh kuvveti ayn\u0131 de\u011fil; herkesin bug\u00fcn imm\u00fcn sistemi de tabii ayn\u0131 de\u011fil; Bunu g\u00f6rmekteyiz.  Ya\u015flara ve v\u00fccutlara g\u00f6re de\u011fi\u015fen bir \u015fekilde imm\u00fcn sistem i\u015flemekte. Do\u011fam\u0131z ayn\u0131 de\u011fil; her birimizin do\u011fas\u0131 farkl\u0131. Ben i\u00e7inde ya\u015famakta oldu\u011fumuz duruma ait avantaj veya dezavantaj olarak bakam\u0131yorum. Avantaj yok; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durum ge\u00e7ti\u011finde ayn\u0131 siyasi partiler (ister iktidar veya muhalefet) y\u00f6neteceklerse, ekolojik kararlar\u0131 her zaman tali olacakt\u0131r. Daha ekonomi, insan haklar\u0131, turizm, ihracat veya ithalat veya kimlik veya ideoloji olarak bakmaktalar. Ekoloji bunlar\u0131n \u00fczerinde bir mesele. Ve her zaman ekonomik kapitalist \u00e7\u0131karlarla \u00f6rt\u00fc\u015femiyor. Bu b\u00fcy\u00fck sorun. Dezavantaj da bu iki alan\u0131n birbirlerine uygunlu\u011fa hala ge\u00e7ememi\u015f olmas\u0131. Upuygunluk yoksa ideolojik olarak \u00e7ak\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015femez! Ve bu sorunlar\u0131n bana g\u00f6re do\u011frudan pandemi ile ili\u015fkisi yok! Pandemi kendi i\u00e7inde insani olarak bir felaket zaten!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>K\u00fcresel ekolojik kriz T\u00fcrkiye&#8217;ye ne \u015fekilde yans\u0131makta? Bug\u00fcn \u00fclkenin en \u00f6nemli ekoloji sorunlar\u0131 -\u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131na g\u00f6re- nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ben b\u00f6yle bir s\u0131ralama yapmak i\u00e7in o kadar bilgiye sahip de\u011filim.  Benim bak\u0131\u015f\u0131m sadece felsefi, sosyolojik veya sanatsal bir bak\u0131\u015ft\u0131r; ekolojinin \u00fczerine bir uzmanl\u0131\u011f\u0131m yoktur. O nedenle bu sorunun cevab\u0131n\u0131 verecek yetkinli\u011fe sahip de\u011filim. K\u00fcresel olmas\u0131 nedeniyle en ilk olarak dikkat \u00e7ekici gelen ise tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bu kadar geri plana at\u0131lmas\u0131 ve tek tar\u0131m k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerinden k\u00fcresel bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Monsanto gibi \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmesi. Biyo-\u00e7e\u015fitlili\u011fin sorunlar\u0131; bu hem de yiyecek anlam\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir d\u00f6neme sokmaya ba\u015flamas\u0131; su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 (yak\u0131n zamanda hem beslenme hem de su eksikliklerinin g\u00fcndeme gelece\u011finin konu\u015fulmas\u0131 uzmanlar taraf\u0131ndan\u2026   <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"356\" src=\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4179\" srcset=\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-2.jpg 700w, https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-2-300x153.jpg 300w, https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-2-474x240.jpg 474w, https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Ali-Akay-ile-soylesi-2-164x82.jpg 164w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ekoloji hareketinin bundan sonra nas\u0131l bir y\u00f6nelimi olacakt\u0131r\/olmal\u0131d\u0131r? Ne yapmal\u0131y\u0131z? Ne yapmamal\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekolojinin sadece bir do\u011fa sorunu de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir zihniyet sorunu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in ba\u015fka \u00f6znelliklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekecektir. Yoksa bug\u00fcnk\u00fc arzular\u0131m\u0131z ve tutkular\u0131m\u0131zla ya\u015fam bi\u00e7imimizi de\u011fi\u015ftiremeyiz. Do\u011fal davranma bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi. Bir duyarl\u0131l\u0131k alan\u0131. Ya\u015fam tarzlar\u0131m\u0131z ve t\u00fcketim modellerimizi ba\u015fka \u015fartlar i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunday\u0131z; ama bunun i\u00e7in ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir zihniyetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 gerekmekte. Bu \u00f6rnek olacak siyasilerin model olarak ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131yla genelle\u015febilir; tarihte genelde bu \u015fekilde bir imitasyon s\u00fcreci ya\u015fand\u0131 ve ona g\u00f6re davran\u0131\u015f \u015fekilleri halka ait olmaya ba\u015flad\u0131. Bu anlamda daha i\u015fin en ba\u015f\u0131nday\u0131z herhalde? Ne yapmam\u0131z gerekti\u011fini a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 biliyoruz; ama bunu biz de\u011fil siyasi ve antropolojik ve de ekonomik yeni bak\u0131\u015flar\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekecektir kan\u0131mca. Guattari bir zamanlar Negri ile birlikte yazd\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131nda \u201cne yapmal\u0131 olmamal\u0131 sorumuz\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc Lenin bu soruyu sordu ve neticesi felaket ile bitti; o y\u00fczden bilgimiz dahilinde olan herhalde \u201cne yapmamal\u0131?\u201d olacak. \u0130kinci soruda, en az\u0131ndan, ge\u00e7mi\u015f yak\u0131n tarihten  dersler \u00e7\u0131karabiliriz; \u00f6n\u00fcm\u00fczde \u201cne yapmamal\u0131?\u201d hakk\u0131nda 40-50 senelik bir \u015fehirle\u015fme ve g\u00f6\u00e7 tecr\u00fcbesi var. 20.y\u00fczy\u0131l \u015fehirle\u015fmesi felaket oldu: Mega kentlerin sorunlar\u0131 (hava kirlenmesinden denizlerin i\u00e7me sular\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaz hale gelmesinden oksijen soluyacak ye\u015fil ormanl\u0131k alanlar\u0131n yok edilmesine, beton ve \u00e7imento kokular\u0131na kadar, yemek modellerinden obezle\u015fmeye ve kansere yol a\u00e7an maddelere, sinirsel bozukluklara kadar devam eden bir 50 y\u0131l!) Benim neslim bunu \u00e7ok iyi ya\u015fad\u0131 ve tecr\u00fcbe etti. Ampirik olarak ne yap\u0131lmamal\u0131 o bak\u0131mdan g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7mekte\u2026  1970 ba\u015f\u0131 foto\u011fraflar\u0131na bir bak\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de \u015fi\u015fman insan yok gibi: herkes evine yemek yemekte, musluktan akar su i\u00e7mekte, topra\u011fa basmakta ve bug\u00fcnk\u00fc yeni malzemelerle (apartmanlar\u0131n mantolanmas\u0131 ve benzeri) yap\u0131lm\u0131\u015f evlerde oturmamakta. Bu ekolojik bir felakettir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kendinizi k\u0131saca tan\u0131tabilir misiniz? Bug\u00fcne kadar hangi ye\u015fil\/ekoloji hareketlerinin par\u00e7as\u0131 oldunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ben 1957 y\u0131k\u0131nda \u0130stanbul\u2019da do\u011fmu\u015f bir insan\u0131m; hayat tecr\u00fcbem 63 y\u0131l. Temiz havay\u0131, temiz denizi, arsalar\u0131n bo\u015f halinde top oynayan \u00e7ocuklar\u0131, yazl\u0131k sinemalarda serinleyen havada kazak giymeyi, yemekten sonra yazl\u0131k sinemaya y\u00fcr\u00fcyerek giden ve dolay\u0131s\u0131yla hazmeden hayat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f birisiyim. Yaz\u0131n sandallarda k\u00fcrek \u00e7eken y\u00fczen, bir yerden bir yere g\u00fcnd\u00fcz vakitleri bisiklet ile giden ve dolay\u0131s\u0131yla spor yapmakla g\u00fcn\u00fcn\u00fc iter istemez ge\u00e7iren birisiyim. Bug\u00fcn ise b\u00fct\u00fcn bunlar geride hat\u0131ralarda kald\u0131.  Ben ilk olarak 1976-1990 aras\u0131nda daim\u00ee olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m Paris\u2019te 1988 veya 89 y\u0131l\u0131nda Ren\u00e9 Dumont adl\u0131 agronomu (tar\u0131m bilimci) duydu\u011fumda bu sorunu fark ettim. O gelecek 40 y\u0131l i\u00e7inde yemek ve su s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 haberini vermekteydi. D\u00fcnyay\u0131 besleyemeyecek bir n\u00fcfus patlamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmekteydi; dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6\u00e7ler ve siyasi olarak da m\u00fcltecilerin gelmekte oldu\u011fu sefaleti anlat\u0131yordu. Daha sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Paul Virilo, psikanalist ve filozof F\u00e9lix Guattari gibi tan\u0131mak f\u0131rsat\u0131n\u0131 buldu\u011fum insanlar ekolojik hareketin ba\u015flama safhalar\u0131nda yazmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Ve zaten 1970\u2019li y\u0131llardan beri Alman ekolojistleri \u201cSo\u011fuk sava\u015f devam\u0131nda n\u00fckleer sava\u015f tehlikesi alt\u0131nda bar\u0131\u015f hareketini do\u011fa ve insanl\u0131k i\u00e7in savunmaktayd\u0131lar; Almanya\u2019da Meclis\u2019e bleu-jean pantolonlar\u0131yla girmeleri bir devrim niteli\u011findeydi). Pratik olarak say\u0131lmasa da yine de bir sergi yapma prati\u011fi i\u00e7inde 1998\u2019de benim ilk ekoloji sergimi yapt\u0131m (Ekoloji-Periferi), daha sonra 2000\u2019li y\u0131llarda bir\u00e7ok sergim (k\u00fcrat\u00f6r olarak) ekolojiyi \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktayd\u0131. Do\u011fa ile ili\u015fki her zaman i\u00e7inde oldu\u011fum sanatsal bir faaliyetti ve ayn\u0131 zamanda entelekt\u00fcel bir u\u011fra\u015f\u0131yd\u0131. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ye\u015fil Direni\u015f Ekoloji ve Ya\u015fam Gazetesi &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;de Koronavir\u00fcs \u00d6ncesi ve Sonras\u0131 Ekoloji Hareketleri&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan s\u00f6yle\u015filerine devam ediyor. Prof. Dr.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4181,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-soylesiler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4178"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4183,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4178\/revisions\/4183"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}