{"id":4191,"date":"2020-05-08T12:33:53","date_gmt":"2020-05-08T09:33:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/?p=4191"},"modified":"2020-05-08T12:33:55","modified_gmt":"2020-05-08T09:33:55","slug":"mahallenin-sosyolojisi-besim-f-dellaloglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/2020\/05\/08\/mahallenin-sosyolojisi-besim-f-dellaloglu\/","title":{"rendered":"Mahallenin Sosyolojisi – Besim F. Dellalo\u011flu"},"content":{"rendered":"\n

Mahalle asl\u0131nda \u015fehirdeki k\u00f6y ya da kasaba idi. Ve bizler art\u0131k en az\u0131ndan eskisi kadar k\u00f6yl\u00fc, kasabal\u0131 de\u011filiz. K\u00f6y ve kasaba bizim ge\u00e7mi\u015fimiz. T\u0131pk\u0131 mahalle gibi. Mahalle pre-modern bir \u00fcretim tarz\u0131nda tipik oldu\u011fu gibi Marx\u2019\u0131n deyimiyle de\u011fi\u015fim de\u011feri ekonomisinden \u00e7ok, kullan\u0131m de\u011feri ekonomisinin egemen oldu\u011fu bir ya\u015fama tarz\u0131n\u0131n biraz d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u015fehre inmi\u015f haliydi. Art\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kentlerde mek\u00e2nsal anlamda mahalleye yer kalmad\u0131. Ama bunun yerine zihinsel olarak mahallelerimizden d\u0131\u015far\u0131ya pek ad\u0131m atm\u0131yoruz. Mek\u00e2nsal olarak mahalleden uzakla\u015ft\u0131k ama zihinsel olarak kamusalla\u015famad\u0131k yani mahalleden h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u0131kamad\u0131k. Zihinsel olarak kamusal d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek, mek\u00e2nsal olarak ise bir mahallede ya\u015famay\u0131 tercih ederdim. <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Art\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kentlerde mek\u00e2nsal anlamda mahalleye yer kalmad\u0131. Ama bunun yerine zihinsel olarak mahallelerimizden d\u0131\u015far\u0131ya pek ad\u0131m atm\u0131yoruz. Teknolojik, ileti\u015fimsel olarak hiper-modern kentlerde ya\u015f\u0131yoruz ama zihinlerimiz yeterince kamusalla\u015fmam\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130stanbul mahalleleri yirmi, otuz senede bir \u00e7ehre de\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire ya\u015farlar ve g\u00fcn\u00fcn birinde park, bulvar, yol, sadece yang\u0131n yeri \u2018h\u00e2l\u00ee arsa\u2019 gelece\u011fe ait \u00e7ok zengin ve i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 bir proje olmak \u00fczere birdenbire kaybolurlar. Dedelerimiz ah\u015fap ev denen \u015feyi icat ettikleri g\u00fcn, bir imk\u00e2n\u0131 bize haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r\u2026 \u0130stanbul mahallelerini her nesil i\u00e7in yeni ba\u015ftan denebilecek \u015fekilde v\u00fccuda getiren bu yirmi otuz senelik merhaleleri tarih\u00ee hadiseler haz\u0131rlarlar. Nitekim h\u00e2diseler s\u0131k\u0131\u015f\u0131nca bu geli\u015fmenin de y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc o nisbette artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hepimiz g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fczd\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ahmet Hamdi Tanp\u0131nar Sahnenin D\u0131\u015f\u0131ndakiler roman\u0131n\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda mahalleyi i\u015fte b\u00f6yle anlat\u0131r. Mahallenin de\u011fi\u015fiminin ard\u0131ndaki nedenselli\u011fi ku\u015faklara ve tarihe ba\u011flar. Elbette bu ikisi kolayl\u0131kla sosyolojik de\u011fi\u015fim kapsam\u0131 alt\u0131nda da de\u011ferlendirilebilirdi. Ancak \u201csosyoloji\u201d Tanp\u0131nar\u2019\u0131n dilinde hi\u00e7bir zaman yerle\u015fik bir kelime olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn art\u0131k Tanp\u0131nar\u2019\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman ve mek\u00e2nda de\u011filiz. Mahalle \u00f6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz gen\u00e7leri i\u00e7in bir ya\u015fama birimi bile de\u011fil. Ancak yine de s\u00f6ylemsel olarak bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z\u0131n dilinde bir mahalle nostaljisi yok de\u011fil. Mahalle \u00f6zellikle orta ya\u015f ve \u00fczeri yurtta\u015flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7mi\u015fi, \u00e7ocuklu\u011fu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran bir \u015fey. Peki tam olarak ne oldu da mahalle hayat\u0131m\u0131zdan \u00e7ekildi gitti? Tanp\u0131nar\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi bir ku\u015faktan di\u011ferine d\u00f6n\u00fc\u015femedi? Yine tipik bir Tanp\u0131nar ifadesiyle de\u011fi\u015ferek bile olsa devam edemedi.<\/p>\n\n\n\n

\"Mahallenin<\/figure>\n\n\n\n

\u00d6yle al\u0131\u015ft\u0131ra al\u0131\u015ft\u0131ra falan s\u00f6ylemeyece\u011fim. Hatta son s\u00f6ylenmesi gerekeni en ba\u015f\u0131nda y\u00fcz\u00fcn\u00fcze vuraca\u011f\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc mahalle asl\u0131nda \u015fehirdeki k\u00f6y ya da kasaba idi. Ve bizler art\u0131k en az\u0131ndan eskisi kadar k\u00f6yl\u00fc, kasabal\u0131 de\u011filiz. K\u00f6y ve kasaba bizim ge\u00e7mi\u015fimiz. T\u0131pk\u0131 mahalle gibi. Mahalle pre-modern bir \u00fcretim tarz\u0131nda tipik oldu\u011fu gibi Marx\u2019\u0131n deyimiyle de\u011fi\u015fim de\u011feri ekonomisinden \u00e7ok, kullan\u0131m de\u011feri ekonomisinin egemen oldu\u011fu bir ya\u015fama tarz\u0131n\u0131n biraz d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u015fehre inmi\u015f haliydi. Kapitalist pazar\u0131n yeterince yayg\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fcretim tarz\u0131nda insanlar \u00fcrettiklerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendileri t\u00fcketir, k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc satar ve ondan elde ettikleriyle de ba\u015fka \u00fcr\u00fcnleri sat\u0131n al\u0131rlard\u0131. Kapitalizmin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte de\u011fi\u015fim de\u011feri kullan\u0131m de\u011ferine galebe \u00e7ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Mahalle, yerel, k\u00fc\u00e7\u00fck grupsal kendi kendine yeterli (self-sufficent) bir ya\u015fama birimiydi asl\u0131nda. Eskiden ekme\u011fi f\u0131r\u0131ndan, peyniri bakkaldan, yufkay\u0131 yufkac\u0131dan, yorgan\u0131 yorganc\u0131dan al\u0131rd\u0131k. Ve bu esnaflar\u0131n hepsinin birer ismi vard\u0131. Onlar\u0131n isimlerini bilirdik. Onlarla ayn\u0131 mahallede otururduk. Onlar bizim kom\u015fumuzdu. \u015eimdi ise yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m \u00fcr\u00fcnlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc Migros\u2019tan al\u0131yoruz. Mahallemizdeki Migros\u2019un sahibi ise bizimle ayn\u0131 mahallede oturmuyor! Art\u0131k o Migros \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kapitalist i\u015fletme zincirinin bir par\u00e7as\u0131. \u00dcstelik k\u00fcresel kapitalizm \u00e7a\u011f\u0131nda t\u00fcketicisi oldu\u011fumuz markalar\u0131n sahipleri b\u0131rak\u0131n bizim mahallede oturmay\u0131, bizim \u015fehirde, hatta bizim memlekette bile oturmuyor!<\/p>\n\n\n\n

Eskiden hayatlar\u0131m\u0131z \u00e7ok daha dar bir mekansall\u0131kta cereyan ediyordu. A\u015fina oldu\u011fumuz insan say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn ben sosyal medya hesab\u0131mda herhangi bir konuda fikir beyan etti\u011fim zaman beni takip eden herkes bundan haberdar olabiliyor. Eskiden bu do\u011frudan muhabbetim olan insanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bir insan\u0131n ka\u00e7 tane arkada\u015f\u0131 olabilir ki? Bug\u00fcn Facebook\u2019ta bu s\u0131n\u0131r be\u015f bin. Bir insan\u0131n be\u015f bin arkada\u015f\u0131 olabilir mi? Arkada\u015f\u0131n tan\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015fiyor mu? De\u011fi\u015ferek mi devam ediyor, devam ederek mi de\u011fi\u015fiyor? Hayatta ka\u00e7 arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n do\u011fum g\u00fcn\u00fcn\u00fc bilirdiniz? Bug\u00fcn bunun s\u0131n\u0131r\u0131 da be\u015f bin!<\/p>\n\n\n\n

Art\u0131k \u00e7ok daha kamusal bir hayat ya\u015f\u0131yoruz. Hatta kamusall\u0131\u011f\u0131n bile s\u0131n\u0131rlar\u0131 modern zamanlar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki gibi de\u011fil. Belki de bu y\u00fczden art\u0131k post-modern zamanlarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyebiliyoruz. \u201cK\u00fcresel k\u00f6y\u201d gibi bir terim asl\u0131nda post-modern s\u00fcre\u00e7te m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tercih k\u00f6y-\u015fehir-k\u00fcreselle\u015fme gibi modern, ilerlemeci bir \u015femaya tam olarak uymuyor. Art\u0131k neredeyse k\u00f6y kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi, kentler de eskisi kadar \u015fehir de\u011filler. \u00dcstelik \u201ck\u00fcresel k\u00f6y\u201d terimi icat edildi\u011finde internet bile mevcut de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Ben mahalle hayat\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irdim. Uzun y\u0131llar \u00fclkenin en b\u00fcy\u00fck kentlerinden birinde ya\u015fad\u0131m. \u015eimdi emekli oldum ve mahalle hayat\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 mevcut olabildi\u011fi bir yerde ikamet ediyorum. Ama bu benim \u015fahsi tercihim ve bu tercihi yapmaya imk\u00e2nlar\u0131m elveriyor. Dolay\u0131s\u0131yla mahallenin k\u0131ymetini bilsem de, ona benim gibi bakmayanlar\u0131 ele\u015ftirme hakk\u0131n\u0131 kendimde g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

Ama post-modern zamanlarda bir de ba\u015fka mahalle var. Dedim ya, kentin i\u00e7inde k\u00f6y, cemiyetin i\u00e7inde cemaat art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn, hatta bir ger\u00e7eklik. Her \u015fey erken modern d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi ilerlemedi! Mek\u00e2nsal olarak art\u0131k mahalle ortam\u0131nda ya\u015famasak bile kolayl\u0131kla zihinsel olarak mahalle s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir hayat s\u00fcrebiliyoruz. Elbette anlad\u0131n\u0131z! K\u00fclt\u00fcrel, siyasal, ideolojik, teolojik mahallelerden s\u00f6z ediyorum. Bir bak\u0131ma mahalle \u00f6lmedi, i\u00e7imizde ya\u015f\u0131yor! D\u0131\u015f\u0131m\u0131zda mevcut olmasa bile!<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada art\u0131k mahalli olan\u0131 kamusal olan\u0131n tam tersi olarak anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ifade etmek isterim. \u015eehir demek asl\u0131nda kamusall\u0131k demektir. Farkl\u0131 olanla, de\u011fi\u015fik olanla, \u00f6tekiyle birlikte ya\u015fama tecr\u00fcbesini i\u00e7erir kamusall\u0131k. \u015eehir ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim kamusall\u0131k olmadan hi\u00e7bir dilde \u201cmedeniyet\u201d diye bir kelime mevcut de\u011fildi! Civilisation, civilit\u00e9\u2019den o da adab\u0131 mua\u015feretten gelir. Mua\u015feret ise kamusalla\u015fmad\u0131r. Yani adab\u0131 mua\u015feret asl\u0131nda kamusalla\u015fma adab\u0131d\u0131r. Medeniyet tam da \u00f6tekiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tek ki\u015filik bir d\u00fcnyada ya da herkesin ayn\u0131 oldu\u011fu bir ortamda medeniyete gerek yoktur. Walter Benjamin tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayan insanlar\u0131n yemek yerken genellikle daha fazla ses \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Art\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kentlerde mek\u00e2nsal anlamda mahalleye yer kalmad\u0131. Ama bunun yerine zihinsel olarak mahallelerimizden d\u0131\u015far\u0131ya pek ad\u0131m atm\u0131yoruz. Teknolojik, ileti\u015fimsel olarak hiper-modern kentlerde ya\u015f\u0131yoruz ama zihinlerimiz yeterince kamusalla\u015fmam\u0131\u015f. Yani mek\u00e2nsal olarak mahalleden uzakla\u015ft\u0131k ama zihinsel olarak kamusalla\u015famad\u0131k yani mahalleden h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u0131kamad\u0131k. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ben tam tersini tercih ediyorum: Zihinsel olarak kamusal d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek, mek\u00e2nsal olarak ise bir mahallede ya\u015famak.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak:<\/strong> Gazete Duvar<\/a><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mahalle asl\u0131nda \u015fehirdeki k\u00f6y ya da kasaba idi. Ve bizler art\u0131k en az\u0131ndan eskisi kadar k\u00f6yl\u00fc, kasabal\u0131 de\u011filiz. K\u00f6y ve<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4192,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-4191","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-forum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4191"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4194,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4191\/revisions\/4194"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}