{"id":4631,"date":"2020-05-26T09:53:56","date_gmt":"2020-05-26T06:53:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/?p=4631"},"modified":"2020-06-10T10:59:40","modified_gmt":"2020-06-10T07:59:40","slug":"koronavirus-salgini-ve-ekolojik-kriz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/2020\/05\/26\/koronavirus-salgini-ve-ekolojik-kriz\/","title":{"rendered":"Koronavir\u00fcs Salg\u0131n\u0131 ve Ekolojik Kriz"},"content":{"rendered":"\n

Korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 yaln\u0131zca bir sa\u011fl\u0131k krizi de\u011fil. Bu ayn\u0131 zamanda bir ekolojik kriz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Eski g\u00fcnlerde -yani birka\u00e7 hafta \u00f6ncesine kadar- sabahlar\u0131m\u0131 s\u0131k s\u0131k kom\u015fum Wesley ile payla\u015f\u0131rd\u0131m. Birbirimizi kucaklayarak kar\u015f\u0131lar, sonra caddenin kar\u015f\u0131s\u0131nda Washington DC\u2019nin ye\u015fil bir mahallesinde payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bah\u00e7eye ge\u00e7erdik. Bah\u00e7e, buldozerlerin birka\u00e7 on y\u0131l \u00f6nce bir dizi evi yerle bir ettikten sonra geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir at\u0131k alan\u0131yd\u0131. Aylar boyunca topra\u011f\u0131 bir mikrop, b\u00f6cek ve solucan \u00e7etesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kompost ve mal\u00e7la zenginle\u015ftirdik. Bu y\u0131l\u0131n zamans\u0131z gelen \u0131l\u0131k bahar\u0131nda, birka\u00e7 fide diktik, lahana ve hardal hasat ettik, sonra \u00f6\u011fle yeme\u011fi i\u00e7in taze bir salata haz\u0131rlad\u0131k. Ben ellili ya\u015flar\u0131m\u0131n ortas\u0131nda, Wes yirmilerinin sonlar\u0131nda olmas\u0131na ve bir avu\u00e7 kentsel alandan ba\u015fka pek az ortak nokta payla\u015fmam\u0131za ra\u011fmen bu rutinler s\u0131ras\u0131nda yak\u0131nla\u015ft\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Biyolojik d\u00fcnyaya dair kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z metaforlar\u0131n \u00e7o\u011fu bu i\u015fbirli\u011fi modeliyle uyu\u015fmuyor. Darvinci d\u00fc\u015f\u00fcnce -ya da onun pop\u00fcler karikat\u00fcrize edilmi\u015f versiyonu \u2013 bize \u2018g\u00fc\u00e7l\u00fc\u2019 ve \u2018zay\u0131f\u2019 aras\u0131nda hi\u00e7 bitmeyen rekabet kavram\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir. Semavi dinler, biz insanlara yery\u00fcz\u00fcne ve yarat\u0131klar\u0131na h\u00fckmetme hakk\u0131 verildi\u011fini s\u00f6yler. Amerikan mitolojisi giri\u015fimci bireycili\u011fi te\u015fvik eder. Ama Wesley ve ben bah\u00e7e yata\u011f\u0131m\u0131zda alan i\u00e7in rekabet etmiyoruz; bunun yerine, havadaki ve topraktaki mikroplar\u0131 payla\u015f\u0131yor, onlar\u0131 nefeslerimize d\u0131\u015far\u0131 veriyor, ellerimize s\u00fcr\u00fcyor ve sonra da midemize indiriyoruz. Eylemlerimizle hem sosyal hem mikrobik anlamda bir topluluk olu\u015fturuyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Mikrobik a\u011flar, t\u00fcm tarihimiz boyunca insanlar ve di\u011fer t\u00fcrler aras\u0131ndaki bo\u015fluklar i\u00e7in k\u00f6pr\u00fc oldu. Tek h\u00fccreli bir organizman\u0131n ne oldu\u011funu bile bilmeden \u00e7ok \u00f6nce, k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar mikrop de\u011fi\u015fimini en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131: \u0130nsanlar \u00e7ift\u00e7ilik yapar, avlan\u0131r, hayvanlar\u0131na bakar, yiyeceklerini fermente eder, ellerini ortak kaselere dald\u0131r\u0131p birbirlerini bir dokunu\u015fla selamlarken, kendilerini kom\u015fular\u0131 ve di\u011fer organizmalarla b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren rit\u00fcelleri benimsediler. Bu b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla tesad\u00fcfi de\u011fildi. \u00c7ok say\u0131da kan\u0131t, mikroplar\u0131 di\u011fer insanlarla ve organizmalarla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 hale geldi\u011fimizi, \u00e7evremize daha iyi adapte oldu\u011fumuzu ve sosyal bir birim olarak daha iyi senkronize oldu\u011fumuzu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Biyolojik ya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131n, son on y\u0131llarda daha net anla\u015f\u0131lan birbirine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, bizi do\u011fal d\u00fcnya hakk\u0131ndaki anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorluyor. Her t\u00fcr\u00fcn kendi a\u011fac\u0131n\u0131n ayr\u0131 dal\u0131na ait oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u015fu bilindik Linneci taksonomi fazlas\u0131yla inceliksizmi\u015f me\u011fer: \u00d6rne\u011fin likenler, bir mantar ve bir algin \u00f6yle s\u0131k\u0131 ba\u011flanmas\u0131yla olu\u015fmu\u015ftur ki bu iki t\u00fcr s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 zor bir yeni organizma yarat\u0131r. Biyologlar, her a\u011fac\u0131n \u201cbireysel\u201d oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini sorgulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r -\u00e7\u00fcnk\u00fc mantarlar, k\u00f6kler, bakteriler, liken, b\u00f6cekler ve di\u011fer bitkiler aras\u0131ndaki yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131 zincirine ait bir halka olarak daha isabetli bir \u015fekilde kavranabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan bedenine dair alg\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fiyor<\/h2>\n\n\n\n

Bu a\u011f o kadar karma\u015f\u0131k ki, bir organizman\u0131n nerede bitti\u011fini ve di\u011ferinin nerede ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zordur. \u0130nsan bedenine dair alg\u0131m\u0131z da de\u011fi\u015fiyor: Gitgide ki\u015finin genetik kodu ile tan\u0131mlanan ve bir beyin taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ba\u011f\u0131ms\u0131z bir gemi gibi g\u00f6r\u00fcnmekten uzakla\u015farak atmosferik ak\u0131mlar\u0131 s\u00fcp\u00fcren; gaz, bakteri, faj, mantar sporlar\u0131 ve a\u011flar\u0131ndaki havada bulunan toksinleri toplayan bir mikrobik ekosisteme benziyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131n\u0131n ortas\u0131nda, bedenin bir t\u00fcrler meclisi -bir topluluk- oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi, yeni yeni makul ve ayn\u0131 zamanda sars\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. E\u011fer \u00e7ok g\u00f6zenekliysek, kendimizi nas\u0131l korumam\u0131z gerek? Canl\u0131lar yo\u011fun bir yerk\u00fcrede birbirine b\u00f6ylesine s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131ysa pandemiler ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz m\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Medeniyet tarihi, t\u00fcrler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n in\u015fas\u0131na ve y\u0131k\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmu\u015f. Erken tar\u0131m, yaln\u0131zca en verimli bitki ve hayvanlar\u0131 yeti\u015ftirmek i\u00e7in do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n \u00e7o\u011funu dikkate almam\u0131\u015f; bu da, n\u00fcfuslar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine ve \u015fehirlerin geli\u015fmesine izin vermi\u015f. Ancak mahsuller ve hayvanlar bir yerde yo\u011funla\u015f\u0131p tek tip yeti\u015ftirildiklerinde, hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z hale geldi. \u015eehirler ve \u00e7iftlik operasyonlar\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, insanlar ve hayvanlar birbirine yakla\u015ft\u0131. Sonu\u00e7, hayvanlardan insana atlayabilen zoonotik hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fti\u011fi yeni bir epidemiyolojik d\u00fczen oldu.<\/p>\n\n\n\n

En ba\u015fta hastal\u0131klar, kaynakland\u0131klar\u0131 yerlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131. Ard\u0131ndan k\u00fcreselle\u015fme geldi. Georgetown \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7evre tarih\u00e7isi olan John McNeill, 1832-33 kolera salg\u0131n\u0131n\u0131n ilk dalgas\u0131n\u0131n ilk ger\u00e7ek salg\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor; kolera, karavan ve gemilerle otostop yaparak \u00fczerinde ya\u015fam s\u00fcr\u00fclen her k\u0131taya ula\u015ft\u0131. Bunu, \u00e7o\u011fu zaman insanlar\u0131n yiyecek i\u00e7in ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu mahs\u00fclleri etkileyen daha fazla say\u0131da enfeksiyon izledi. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, G\u00fcney Amerika\u2019daki patates bitkileri bir felaketten muzdaripti; Phytophthora infestans ad\u0131nda bir k\u00fcf olan fail, 1845\u2019te \u0130rlanda\u2019ya gitti ve bir milyon \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7t\u0131. 1860\u2019l\u0131 y\u0131llarda, Phylloxera adl\u0131 minik yaprak biti benzeri bir b\u00f6cek, ABD\u2019den Avrupa\u2019ya g\u00f6\u00e7 etti ve neredeyse Frans\u0131z \u015farap end\u00fcstrisini ezdi; 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda Panama hastal\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en sevdi\u011fi ticari muz olan Gros Michel\u2019i yok etti. 1970 y\u0131l\u0131nda, Bipolaris Mantar\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yay\u0131lmadan \u00f6nce Amerika\u2019da m\u0131s\u0131r yeti\u015fen eyaletleri k\u0131r\u0131p ge\u00e7irdi. Ba\u015fka bir mantar enfeksiyonu olan bu\u011fday pas\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda say\u0131s\u0131z k\u0131tl\u0131\u011fa neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

End\u00fcstriyel tar\u0131m\u0131n y\u00fckseli\u015fi<\/h2>\n\n\n\n

Yine de end\u00fcstriyel tar\u0131m\u0131n y\u00fckseli\u015fine direnmek zordu. 1950\u2019li y\u0131llarda Ye\u015fil Devrim o kadar \u00e7ok tah\u0131l mahsul\u00fc \u00e7\u0131kard\u0131 ki Birle\u015fik Devletler yiyecek da\u011f\u0131tmaya ba\u015flad\u0131; teknikleri d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na ihra\u00e7 edildi\u011finde, \u2018n\u00fcfus bombas\u0131n\u0131\u2019 etkisiz hale getirdiler. Altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llarda, Amerika \u00f6nderli\u011findeki Hayvanc\u0131l\u0131k Devrimi, hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretimini dikey olarak b\u00fct\u00fcnle\u015ftirerek et t\u00fcketiminde paralel bir art\u0131\u015f yaratt\u0131. Yetmi\u015fli y\u0131llarda, b\u00fcy\u00fck k\u00fcmes hayvan\u0131 \u015firketleri o kadar \u00e7ok tavuk \u00fcretiyordu ki yeni \u00fcr\u00fcnler icat etmek zorunda kald\u0131lar -nugget, tavuk salatas\u0131, tavuk bazl\u0131 evcil hayvan mamas\u0131. B\u00fcy\u00fck \u015firketler yerel tavuk, domuz ve s\u0131\u011f\u0131r eti \u00fcreticilerini sat\u0131n ald\u0131; yem alanlar\u0131 fuar alanlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ula\u015ft\u0131; civardaki al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri k\u00fcmeslerin yan\u0131nda c\u00fcce kald\u0131. \u00c7iftlikler ortalama yetmi\u015f tavuk i\u015fletilen k\u00fc\u00e7\u00fck operasyonlardan, otuz bin kanatl\u0131 bar\u0131nd\u0131ran fabrikalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Seksenlerde Mavi Devrim ile bal\u0131klar\u0131n end\u00fcstriyel tar\u0131m\u0131 da geni\u015fledi. 1980\u2019den 2018\u2019e kadar, t\u00fcketim i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015fen k\u00fcresel hayvan \u00fcretimi, d\u00fcnya n\u00fcfusundan yakla\u015f\u0131k bir bu\u00e7uk kat daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Hayvan dolu ah\u0131rlar, patojen \u00fcretmek i\u00e7in iyi yerlerdir. T\u00fcm hayvanlar\u0131n genetik olarak benzer oldu\u011fu monok\u00fclt\u00fcrler, yay\u0131lman\u0131n \u00f6n\u00fcne h\u0131z t\u00fcmsekleri koymaz. \u201cBir \u00e7iftlikte elli bin tavu\u011fun var,\u201d diyor \u2018B\u00fcy\u00fck \u00c7iftlikler B\u00fcy\u00fck Grip Yapar\u2019\u0131n yazar\u0131 Rob Wallace. \u201cHepsi genetik olarak ayn\u0131 ve sen onlar\u0131 alt\u0131 hafta boyunca b\u00fcy\u00fct\u00fcyorsun. Hepsi grip i\u00e7in birer yiyecek.\u201d Normalde patojenler zararl\u0131 olmakla birlikte \u00f6l\u00fcmc\u00fcl de\u011fildir: Yay\u0131lmalar\u0131na devam edebilmek i\u00e7in konak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeden se\u00e7mek isterler. Ancak, ku\u015flar\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde gelip gitti\u011fi end\u00fcstriyel bir k\u00fcmesin h\u0131zl\u0131 tempolu d\u00fcnyas\u0131nda, patojenler, ne kadar \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olursa olsun, en \u015fiddetli su\u015flar i\u00e7in se\u00e7ilir. Modern tar\u0131m\u0131n tek tip \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7inde \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez olan ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Zoonotik hastal\u0131klar deprem gibi, do\u011fan\u0131n rastgele eylemleri olarak g\u00f6r\u00fcnebilirler. Asl\u0131nda daha \u00e7ok kas\u0131rga gibidirler; e\u011fer insanlar \u00e7evreyi yanl\u0131\u015f \u015fekillerde de\u011fi\u015ftirirse daha s\u0131k meydana gelebilir ve daha \u015fiddetli olabilirler. Hastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nleme Merkezleri, insanlar\u0131 enfekte eden \u201cyeni veya ortaya \u00e7\u0131kan\u201d hastal\u0131klar\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn vah\u015fi veya evcil hayvanlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor.\u2060 Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Ebola, Zika, ku\u015f gribi, domuz gribi gibi bilinen patojenlere ek olarak son otuz y\u0131lda on iki binden fazla kez patlak vermi\u015f yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k sayd\u0131lar.\u2060 T\u00fcr bariyerini ge\u00e7mek hi\u00e7 de k\u00fc\u00e7\u00fcmsenecek bir ba\u015far\u0131 de\u011fildir; bu rakamlar bizim tar\u0131m sistemimizin \u00f6l\u00e7e\u011fiyle uyumludur.<\/p>\n\n\n\n

Korona vir\u00fcs\u00fc pandemisinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f hikayesini bir araya getirirken, bir\u00e7ok anlat\u0131, \u00c7in\u2019in canl\u0131 hayvanlar\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pazarlara i\u015faret etti. Ancak viral \u2018yay\u0131lma\u2019 nerede ger\u00e7ekle\u015firse ger\u00e7ekle\u015fsin, yayg\u0131n e\u011filimlerle daha olas\u0131 hale getirilmi\u015fti. Yeni hastal\u0131klar\u0131n nerede ye\u015ferece\u011fine dair en iyi belirleyici, n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fudur. 1918\u2019de hatal\u0131 adland\u0131r\u0131lan \u0130spanyol gribi, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla insanlar\u0131n, hayvanlar\u0131n ve ku\u015flar\u0131n yak\u0131n b\u00f6lgelerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Kansas \u00e7iftliklerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bir \u00e7al\u0131\u015fma, 1940\u2019tan 2004\u2019e kadar, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n en \u00e7ok ABD\u2019nin kuzeydo\u011fusu, bat\u0131 Avrupa, Japonya ve g\u00fcneydo\u011fu Avustralya gibi t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m b\u00f6lgelerde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini buldu. Son on y\u0131llarda, \u00e7o\u011fu imalat i\u015fi Asya\u2019ya ge\u00e7i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131ndan, oradaki insan ve hayvanlar daha yak\u0131n ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. 1996 y\u0131l\u0131nda erken d\u00f6nem ku\u015f gribi vakalar\u0131 ve 2002 y\u0131l\u0131nda SARS, insanlar ve hayvanc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihin en yo\u011fun yerle\u015fim yeri olan Guangdong eyaletindeki hayvanlarda bulundu.<\/p>\n\n\n\n

Wuhan \u015fehrinin bulundu\u011fu Guangdong\u2019un kuzeyinde yer alan Hubei eyaleti, son y\u0131llarda \u00f6nemli bir \u00fcretim merkezi haline geldi. Wuhan b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, \u00e7evredeki k\u0131rsal alan ve ormanlara yay\u0131ld\u0131; insanlar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7iftliklerinden itildi ve \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck gecekondu mahallelerine ta\u015f\u0131nd\u0131. Gecekondular vah\u015fi ve kentsel alanlar aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyordu. Oran\u0131n sakinleri ge\u00e7inmek i\u00e7in, kom\u015fu ormanlara girdi; evcil ve end\u00fcstriyel hayvanc\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi bulan\u0131kla\u015ft\u0131ran bir \u00f6l\u00e7ekte, pangolin, timsah, yarasa, misk ve di\u011fer gezici hayvanlar\u0131 yeti\u015ftirerek vah\u015fi bir av ve tuzak oyununu ba\u015flatt\u0131lar. Ormanlardan hayvanlar\u0131 toplayarak, patojenleri yuvalar\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131lar ve onlar\u0131 Singapur veya Sidney\u2019den sadece bir u\u00e7u\u015f uzakl\u0131\u011f\u0131ndaki bir \u015fehre \u00e7ektiler.<\/p>\n\n\n\n

1975 y\u0131l\u0131nda, Yale T\u0131p Fak\u00fcltesi dekan\u0131 \u00f6\u011frencilerine \u2018ke\u015ffedilecek yeni hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6yledi. Sa\u011fl\u0131k \u00f6nlemlerini, a\u015f\u0131lar\u0131 ve antibiyotikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131; kentle\u015fme, sanayile\u015fme ve sanayi tar\u0131m\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni tehditleri g\u00f6remediler. \u015eubat ay\u0131nda Wuhan\u2019dan ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u2013 apartmanlar\u0131ndan \u00e7\u0131karken ku\u015fand\u0131klar\u0131 ki\u015fisel koruyucu donan\u0131mlar\u0131 ve koruyucu giysiler i\u00e7indeki k\u00f6pekleriyle \u2014 yeni, paradoksal ger\u00e7ekli\u011fimizi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131yor: Gittik\u00e7e daha \u00e7o\u011fumuzun yery\u00fcz\u00fcne yerle\u015fmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan teknolojiler, ayn\u0131 zamanda onu insan ya\u015fam\u0131 i\u00e7in daha az misafirperver hale getirdi. Wuhan vatanda\u015flar\u0131, uzaya de\u011fil ama kendi \u015fehirlerinin sokaklar\u0131na f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f d\u00fcnyal\u0131 astronotlara benziyordu. Yak\u0131nda hepimiz b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcnebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Kendimizi k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k<\/p>\n\n\n\n

Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar, daha b\u00fcy\u00fck ve devam eden sa\u011fl\u0131k acil durumunun sadece bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Kanserlerin \u00fc\u00e7te ikisinin kayna\u011f\u0131 \u00e7evresel toksinlerdir ve bunlar her y\u0131l milyonlarca \u00f6l\u00fcmden sorumludur; her y\u0131l, 4.2 milyon \u2014sadece ABD\u2019de k\u0131rk be\u015f bin\u2014insan, hava kaynakl\u0131 toksinlerin neden oldu\u011fu solunum yolu hastal\u0131\u011f\u0131 komplikasyonlar\u0131ndan \u00f6l\u00fcyor. Stanford\u2019daki toprak sistemleri yard\u0131mc\u0131 do\u00e7enti Marshall Burke, Wuhan\u2019daki fabrikalar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanan kirlilikteki azalman\u0131n, \u00c7in\u2019de 51 \u2013 73 bin insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor. Bu, 8 Mart itibariyle Hubei Eyaleti\u2019nde vir\u00fcs\u00fcn \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden yirmi kat fazla insan demek. Santa Cruz California \u00dcniversitesi antropolo\u011fu Anna Tsing, \u201cBir dizi tehlikeli ortam olu\u015fturduk ve onlar\u0131 d\u0131\u015flayarak uzakta tutabilece\u011fimizi veya ba\u015fka bir yere koyabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye devam edemeyiz\u201d diyor. \u201cVir\u00fcs\u00fcn verdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck ders, ka\u00e7acak yer olmad\u0131\u011f\u0131\u201d. Gezegendeki u\u00e7tan uca eri\u015fimimizi geni\u015fletme gayreti i\u00e7inde kendimizi k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

SARS-CoV-2 salg\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde serpilen k\u00fcresel bir trajedi. Ayn\u0131 zamanda, geni\u015f anlamda i\u00e7inde y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ak\u0131mlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir f\u0131rsat. Filozof Emanuele Coccia, d\u00fcnya\u2019da de\u011fil, bir ya\u015fam denizi olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 atmosferde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131; bu denizin y\u00fcz\u00fcc\u00fcleri olarak biyolojik anlamda izole olamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Ekolojik uygulamalar\u0131m\u0131z da olamaz. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, hayvan d\u0131\u015fk\u0131s\u0131ndan gelen antibiyoti\u011fe diren\u00e7li mikroplar\u0131n, Teksas yemlerinden u\u00e7u\u015farak r\u00fczgara kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldular. Tropikal muz tarlalar\u0131ndan gelen b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131, serin Superior G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fc boyluyor. \u0130ngiltere\u2019de 2001 y\u0131l\u0131nda ayak ve a\u011f\u0131z hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131n\u0131na neden olan sporlar, Sahra\u2019daki toz f\u0131rt\u0131nalar\u0131 taraf\u0131ndan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Yine de ayn\u0131 f\u0131rt\u0131nalar Amazon ya\u011fmur ormanlar\u0131na besleyici fosforun ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Hava bitkilerimizin tozla\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor; ama ayn\u0131 zamanda radyoaktif partik\u00fclleri, mantar sporlar\u0131n\u0131, bakterileri ve vir\u00fcsleri de ta\u015f\u0131yor. Havam\u0131z\u0131n kalitesi de \u00f6nemli. Yeni ara\u015ft\u0131rmalar, kirli havan\u0131n koronavir\u00fcs\u00fcn ciddi komplikasyon riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: Manhattan\u2019daki kirlili\u011fi sadece bir birim partik\u00fcl madde azaltmak, y\u00fczlerce hayat kurtarabilirdi.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer salg\u0131n\u0131 durduracaksak, kendimizi izole etmek \u00f6nemli -fakat yine de izolasyon ihtiyac\u0131, kendi i\u00e7inde, \u00e7evremizle olan derin b\u00fct\u00fcnle\u015fmemizin kabul\u00fcd\u00fcr. Olanlara tam olarak cevap verebilmek i\u00e7in, hepimizi birbirine ba\u011flayan d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki ekolojik a\u011flar \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekiyor. Wesley ve ben bu salg\u0131n sona erdi\u011finde \u00e7ift\u00e7ilik ve hasat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za devam edece\u011fiz. Umar\u0131m d\u00fcnyan\u0131n her yerinde, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ta kendisi olan ortak bah\u00e7elere y\u00f6nelmek isteyen ba\u015fkalar\u0131 da bize kat\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

*Kate Brown, MIT\u2019de Bilim, Teknoloji ve Toplum program\u0131 profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131n\u0131n asl\u0131 New Yorker sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (\u00c7eviren: Dila Alt\u0131ndi\u015f Balc\u0131)<\/p>\n\n\n\n

Kaynak: <\/strong>Gazete Duvar<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 yaln\u0131zca bir sa\u011fl\u0131k krizi de\u011fil. Bu ayn\u0131 zamanda bir ekolojik kriz.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4632,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[57],"class_list":["post-4631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-forum","tag-kovid-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4631"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4633,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4631\/revisions\/4633"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}