{"id":4869,"date":"2020-06-02T12:17:00","date_gmt":"2020-06-02T09:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/?p=4869"},"modified":"2020-06-02T12:17:03","modified_gmt":"2020-06-02T09:17:03","slug":"virus-dogaya-mudahalenin-bir-sonucudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/2020\/06\/02\/virus-dogaya-mudahalenin-bir-sonucudur\/","title":{"rendered":"Vir\u00fcs Do\u011faya M\u00fcdahalenin Bir Sonucudur"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0130stanbul \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dal\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Dr. \u00c7a\u011fatay Tarhan\u2019a evrim s\u00fcreciyle pandemilerin ili\u015fkisini konu\u015ftuk. Tarhan\u2019a g\u00f6re vir\u00fcs evrimin do\u011fal sonucu de\u011fil, do\u011faya m\u00fcdahalenin bir sonucu\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koronavir\u00fcs s\u00fcrecinin ba\u015f\u0131ndan beri vir\u00fcs\u00fcn mutasyonlara u\u011frayarak evrimle\u015fti\u011fi ve bunun s\u00fcreklilik kazanabilece\u011fi s\u00f6yleniyor; b\u00f6ylece durum neredeyse \u2018kader\u2019 gibi alg\u0131lan\u0131yor. Ama \u00f6te yandan milyonlarca insan da \u201cBiz d\u00fcnyaya ne yapt\u0131k da ba\u015f\u0131m\u0131za bunlar geliyor\u201d sorusunu soruyor. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dal\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Dr. \u00c7a\u011fatay Tarhan\u2019a evrim s\u00fcreciyle pandemilerin ili\u015fkisini ve insanl\u0131k olarak \u00e7aresiz durumda olup olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sorduk. Ortaya evrim teorisinin \u00f6neminden k\u00e2r esas\u0131na dayal\u0131 kapitalist sistemin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za vurdu\u011fu darbelere kadar iki b\u00f6l\u00fcml\u00fck uzun ve \u00f6\u011fretici bir s\u00f6yle\u015fi \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130yi okumalar\u2026<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Yan\u0131l\u0131yor olabilirim ama -belki baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda- teorik olarak insan\u0131n hi\u00e7 hasta olmad\u0131\u011f\u0131 ve amiyane tabirle \u2018pili biterek \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\u2019 bir durum m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil san\u0131r\u0131m. Neticede \u2018organ yetmezli\u011fi\u2019 de bir hastal\u0131k say\u0131labilir ve tamam, bunu kabullenebiliriz. \u0130yi de bu arada veba, HIV, EBOLA, COVID gibi belalar do\u011fan\u0131n\/evrimin seyri i\u00e7inde zorunlu muydu? Bug\u00fcnlerde bir\u00e7ok insan \u015fu sorunun cevab\u0131n\u0131 ar\u0131yor: Biz d\u00fcnyaya ne yapt\u0131k ki ba\u015f\u0131m\u0131za bunlar geliyor? Bug\u00fcn ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z evrimin do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131 say\u0131labilir mi? Yoksa biz mi davet ettik b\u00fct\u00fcn bu belalar\u0131?<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nihayetinde evrim, organizma pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n genetik \u00e7e\u015fitlili\u011findeki de\u011fi\u015fimlerini ve \u00e7evreleriyle ve ba\u015fka organizmalarla olan etkile\u015fimlerini kapsar. Bunlar\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olarak kabul edersek herhangi bir organizman\u0131n evriminin nas\u0131l s\u00fcrece\u011fi bu etkenlerin, kimi zaman birinin, kimi zaman di\u011ferinin daha belirleyici olabilece\u011fi, epey karma\u015f\u0131k seyreden diyalektik ili\u015fkileriyle belirlenir. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131z hastal\u0131klar onlar\u0131n nedeni olan etkenlerle etkile\u015fim i\u00e7inde olmam\u0131zla ilgili. Onlarla etkile\u015fme bi\u00e7imimiz de en ba\u015fta elbette yeni \u015fehirler kurma, var olan\u0131 geni\u015fletme, yeni yollar yapma, maden ocaklar\u0131 kurma, tatil y\u00f6releri a\u00e7ma vb. gibi nedenlerden kaynaklan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla evrimin do\u011fal sonucundan \u00e7ok onlar\u0131n var oldu\u011fu alana m\u00fcdahalenin do\u011fal sonucu gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat bir kez kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra onlara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fimiz ila\u00e7lara diren\u00e7 mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirmeleri, hayatta kalmak i\u00e7in alternatif mekanizmalar olu\u015fturacak bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmeleri evrimlerinin do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r. Burada tam da uyar\u0131 olabilecek Engels\u2019in \u015fu pasaj\u0131 hat\u0131rlanabilir: \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n do\u011faya kar\u015f\u0131 zaferlerine bak\u0131p kendimizi fazla \u015fi\u015firmeyelim. Bu t\u00fcr zaferler kar\u015f\u0131s\u0131nda do\u011fa bunun intikam\u0131n\u0131 al\u0131r. Her zaferin ilk kertede beklenen sonu\u00e7lar\u0131 verdi\u011fi do\u011frudur fakat ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kertede farkl\u0131 ve ilkinde elde edilen sonu\u00e7lar\u0131 ge\u00e7ersizle\u015ftirecek \u00f6ng\u00f6remeyece\u011fimiz sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Bu ba\u011flamda, -okurlar\u0131n kafas\u0131nda netle\u015fsin diye soruyorum- sosyal medyada dola\u015fan komplo teorilerinin k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa ger\u00e7eklik ihtimalleri var m\u0131? Bu t\u00fcrden mutasyonlar insan eliyle yarat\u0131labilir mi?\u00a0\u00a0<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu t\u00fcr komplo teorilerine sar\u0131lman\u0131n nedenlerinden biri elbette d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu siyasi atmosfer. Ku\u015fkunun, belirsizli\u011fin ve g\u00fcvensizli\u011fin kural haline geldi\u011fi bir d\u00fcnyada k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte etkili olan bir hastal\u0131k etkeninin bundan azade kalmas\u0131 beklenemez herhalde. \u00d6te yandan komplo teorileri insanlar\u0131n kafalar\u0131n\u0131 buland\u0131rman\u0131n \u00f6tesinde hi\u00e7bir \u015feyi \u00e7\u00f6zm\u00fcyor. Fakat i\u015fin di\u011fer yan\u0131, insanlar\u0131n do\u011fada olup bitenden, do\u011fadaki mekanizmalar\u0131n nelere yol a\u00e7abilece\u011finden bihaber olu\u015fu. Vir\u00fcslerin y\u0131llar i\u00e7inde o konaktan bu kona\u011fa ge\u00e7erek bu kadar etkili bir sonuca yol a\u00e7amayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin inan\u00e7, \u00fcstelik benzer bir s\u00fcr\u00fc hastal\u0131k varken, nereden geliyor mesela? Son 30-40 y\u0131lda daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmeyip de ortaya \u00e7\u0131kan onlarca hastal\u0131k var. Bunlar\u0131n hepsinin laboratuvarlarda \u00fcretildi\u011fine inanmak m\u0131 yoksa do\u011faya m\u00fcdahalenin bir sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek mi daha mant\u0131kl\u0131 olur acaba? Asl\u0131nda bu t\u00fcr kabullenmelerden, piramitleri uzayl\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131na, d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011funa ya da canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kma s\u00fcrecinde \u201ccans\u0131z\u201d maddelerin aras\u0131ndaki etkile\u015fimlerinin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin inan\u00e7lara uzanan bir yol var.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teorik ve elbette pratik olarak da vir\u00fcslere ya da ba\u015fka organizmalar\u0131n genetik yap\u0131lar\u0131na m\u00fcdahale etme yetene\u011fimiz ve ara\u00e7lar\u0131m\u0131z var. Bunun \u00f6n\u00fcnde bir engel yok. Vir\u00fcsler \u00f6zelinde ise hem korona hem de ba\u015fka vir\u00fcslerle bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor ve bunlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 da y\u0131llard\u0131r yay\u0131mlan\u0131yor zaten. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n temel nedeni hem vir\u00fcslerin do\u011fas\u0131n\u0131 hem de g\u00fcn\u00fcn birinde vir\u00fcsler tehlikeli bir bi\u00e7ime kavu\u015ftu\u011funda ona kar\u015f\u0131 ne yapabilece\u011fimizi anlamak. Hali haz\u0131rda SARS-Cov-2\u2019nin tam olarak hangi s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7erek kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fczde 100 bilmesek de do\u011fal yollarla olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar gelmeye devam ediyor. Bir kere vir\u00fcs\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede ara konak olabilecek ba\u015fka pek \u00e7ok hayvandan ve di\u011fer yarasa t\u00fcrlerinden \u00e7ok say\u0131da vir\u00fcs \u00f6rne\u011fi al\u0131p kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmadan bu laboratuvarda \u00fcretildi demek abesle i\u015ftigaldir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vir\u00fcs\u00fcn o \u00e7ok konu\u015fulan S1\/S2 b\u00f6lgesinde g\u00f6r\u00fclen aminoasit varyasyonlar\u0131n\u0131n ba\u015fka yarasa t\u00fcrlerinde kendili\u011finden de ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini saptayan bir \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7\u0131kt\u0131 yak\u0131n zaman \u00f6nce mesela. Bu tip \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a bunun do\u011fal s\u00fcre\u00e7lerle olabilece\u011fini daha net olarak g\u00f6rebilece\u011fiz. Son olarak vir\u00fcs\u00fcn salt belirli bir hedefe y\u00f6nelik kontrol edilebilir bir silah oldu\u011funda \u0131srar etmek de ger\u00e7eklikle ba\u011fda\u015fmayan bir tutumdur.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Evrim konusundaki yayg\u0131n (ve san\u0131r\u0131m yanl\u0131\u015f) kan\u0131, her \u015feyin \u201cmaymundan insana ge\u00e7i\u015f\u201d momentinde bitti\u011fi \u015feklinde. Oysa evrim devam eden bir s\u00fcre\u00e7 olmal\u0131 ki, vir\u00fcslerin mutasyonundan s\u00f6z ediyoruz. Bu ba\u011flamda, bir mutasyondan s\u00f6z ediyorsak, izlenebilen bir durumdan s\u00f6z etmiyor muyuz? Ve izlenebilen bir durumdan s\u00f6z ediyorsak, bu bize m\u00fcdahale imk\u00e2n\u0131 da yaratm\u0131yor mu? Bu ba\u011flamda HIV ve di\u011fer salg\u0131nlar\u0131n tecr\u00fcbesi bir i\u015fe yaram\u0131yor mu?<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsanl\u0131k tarihi asl\u0131nda birikimli bir s\u00fcre\u00e7le ilerliyor. O y\u00fczden tam da s\u00f6yledi\u011finiz gibi eski tecr\u00fcbelerden \u00f6\u011frenilen \u00e7ok \u015fey var. \u00d6rne\u011fin G\u00fcney Kore, Singapur, Tayvan gibi \u00fclkelerin hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc hemen almas\u0131 genelde do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n otoritenin kararlar\u0131na daha kolay biat etmesiyle a\u00e7\u0131kland\u0131 ama bunlar 2002\u2019deki ilk SARS salg\u0131n\u0131ndan ciddi etkilenen ve bundan dersler \u00e7\u0131karan \u00fclkelerdi. Benzer \u015fekilde, bug\u00fcn Covid-19 i\u00e7in denenen ya da kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n pek \u00e7o\u011funun asl\u0131nda ge\u00e7mi\u015fteki bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu anlamda bir tarihsel miras var. Daha \u00f6nceki SARS ve MERS salg\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bu hastal\u0131klar\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc seyri nedeniyle bir anlamda rafa kalkt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. A\u015f\u0131 \u00fcretmek karl\u0131 bir i\u015f olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc. B\u00f6yle olmasayd\u0131 bug\u00fcn \u00e7ok daha haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olabilirdik. Yine de o vir\u00fcslerin biyolojisine ili\u015fkin \u00f6\u011frenilenler bug\u00fcn epey i\u015fe yar\u0131yor. \u0130kincisi, sadece vir\u00fcs\u00fcn ge\u00e7irdi\u011fi mutasyonlar\u0131 takip etmek ve izlemekle kalm\u0131yoruz. Bu, ila\u00e7 ve a\u015f\u0131 geli\u015ftirme s\u00fcrecinde neye dikkat etmemiz gerekti\u011fi konusunda da bize ipucu sunuyor. E\u011fer vir\u00fcs\u00fcn h\u00fccrelere ba\u011flanma s\u00fcrecinde farkl\u0131 mutasyonlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse ya da diyelim T\u00fcrkiye\u2019deki vir\u00fcs g\u00f6rece daha \u00f6zg\u00fcn bir karakter sergiliyorsa a\u015f\u0131 ve ila\u00e7lar da buna g\u00f6re revize edilebilir. Bu i\u015flerin kolay oldu\u011fu asla s\u00f6ylenemez ama umutsuz bir durum oldu\u011funu kendi ad\u0131ma hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>\u00c7\u0131kmaz bir sokakta m\u0131y\u0131z peki? Yani bir pandemiyle hesapla\u015f\u0131p sonra bir yenisini, yeni bir mutasyonu bekleyip onunla kar\u015f\u0131la\u015fmak\u2026 Bu bir kader mi? Vir\u00fcs\u00fcn do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla diren\u00e7 geli\u015ftirdi\u011fi, mutasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131 do\u011fruysa e\u011fer, bu i\u00e7inde ya\u015famaya mahk\u00fbm oldu\u011fumuz bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc m\u00fc?<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131, virologlar ya da bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k uzmanlar\u0131 bu konuya y\u0131llard\u0131r dikkat \u00e7ekiyor asl\u0131nda. D\u00fcnya \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda bu t\u00fcr salg\u0131nlar\u0131 beklemeli ve haz\u0131r olmal\u0131d\u0131r. Koronavir\u00fcs ailesinin 10 y\u0131lda bir kar\u015f\u0131m\u0131za de\u011fi\u015fik bir versiyonuyla \u00e7\u0131kmas\u0131 bize bir \u015fey anlatmal\u0131. Ebola vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn 20 y\u0131l i\u00e7inde yeniden kendini hat\u0131rlatmas\u0131 \u00f6nemli bir ipucudur. Az \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz gibi onlarca yeni hastal\u0131k etkeninin sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00f6nemli bir veridir. Bug\u00fcn insano\u011flunun eri\u015femedi\u011fi do\u011fal alanlarda birbirine kar\u0131\u015fan, mutasyon ge\u00e7irip de\u011fi\u015fen vir\u00fcsler var ama bundan haberimiz olmuyor. Ama biz bunlarla bu b\u00f6lgeleri i\u015fgal etti\u011fimizde kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015fl\u0131yoruz. Sadece alan i\u015fgali de de\u011fil, iklim de\u011fi\u015fikliklerinden, karbondioksit sal\u0131n\u0131m\u0131ndan, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmadan, \u0131\u015f\u0131k kirlili\u011finden vb. tutun da d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde seyahatin bu kadar yo\u011fun bi\u00e7imde s\u00fcrmesine kadar hastal\u0131k kaynaklar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve yay\u0131lmas\u0131na sebep oldu\u011fumuz pek \u00e7ok \u015fey var.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Buna y\u00f6nelik k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fim elbette \u00f6ncelikle do\u011fayla \u00e7ok daha ak\u0131lc\u0131, hesapl\u0131 ve hassas bir \u015fekilde etkile\u015fim kurabilece\u011fimiz politikalar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi. Kar \u00f6ncelikli, rekabete dayal\u0131 \u00fcretim anar\u015fisinin, fosil yak\u0131tlar temelli enerji \u00fcretiminin do\u011furdu\u011fu toplum modeliyle bunun a\u015f\u0131lmayaca\u011f\u0131 ortada. Ne kadar \u00e7ok teknolojik iyile\u015ftirme yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n bunlar do\u011faya mevcut \u015fekildeki m\u00fcdahalenin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc alam\u0131yor. O y\u00fczden kaynaklar\u0131n \u00e7ok daha verimli kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 planl\u0131 bir ekonomiye ge\u00e7mek olmazsa olmaz bir \u00f6ncelik gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130kincisi, ayn\u0131 anlay\u0131\u015fla sa\u011fl\u0131k sisteminin de karl\u0131l\u0131k \u00f6nceli\u011finden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p bunun parayla sat\u0131n al\u0131nmayacak temel bir hak olarak ele al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fi. Bu pandemi, kapitalizmin en ileri \u00f6rnekleri dedi\u011fimiz \u00fclkelerdeki sa\u011fl\u0131k sisteminin r\u00f6ntgenini \u00e7eken bir laboratuvar gibi oldu asl\u0131nda. Paras\u0131 olan\u0131n temel hizmetlere, sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131na, kitlere, testlere ya da tedaviye daha kolay ula\u015fabildi\u011fi fakat hastal\u0131\u011f\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n hep yoksullar\u0131 vurdu\u011fu bir d\u00fczen s\u00f6z konusu. Bir di\u011fer nokta bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kamu yarar\u0131 i\u00e7in de\u011fil de kar odakl\u0131 yap\u0131lmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek oldu. Tabi insanl\u0131k ha bu da b\u00f6yleymi\u015f deyip her \u015feyi buna g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmiyor. Bu de\u011fi\u015fimin maddi temelleri olmal\u0131. O maddi temelleri yaratacak olanlar da bu olumsuz s\u00fcre\u00e7lerden en \u00e7ok etkilenenler ve onlar da taleplerini siyasi bir m\u00fccadele arac\u0131yla hayata ge\u00e7irmedik\u00e7e de\u011fi\u015fim zor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Kaynak:<\/strong> <a href=\"http:\/\/yeniyasamgazetesi1.com\/dogaya-karsi-zafer-aldaticidir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Yeni Ya\u015fam Gazetesi, M. Ender \u00d6nde\u015f<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130stanbul \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dal\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Dr. \u00c7a\u011fatay Tarhan\u2019a evrim s\u00fcreciyle pandemilerin ili\u015fkisini<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4870,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[57],"class_list":["post-4869","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-forum","tag-kovid-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4869"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4869\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4871,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4869\/revisions\/4871"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}