Antroposenle -er ya da ge\u00e7- y\u00fczle\u015fmek zorunda oldu\u011fumuz bu d\u00fcnyada \u00e7ocu\u011fumuz gibi \u00f6zen, i\u00e7tenlik, emek<\/em> ve sevgiyle besleyip b\u00fcy\u00fctmek <\/em>zorunda oldu\u011fumuz o kadar \u00e7ok projeye gereksinimimiz var ki. Bu y\u00fczden Emet\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00e7ocuk projeler\u201d metaforundan yola \u00e7\u0131karak bu s\u00f6yle\u015finin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u201c\u00c7ocu\u011fum Gibi Bir D\u00fcnya\u201d koyuyorum\u2026<\/p>\n\n\n\n “1998’de Avustralya’ya g\u00f6\u00e7 etti\u011fimde Friends of the Earth<\/em> vas\u0131tas\u0131yla anti-n\u00fckleer hareketin par\u00e7as\u0131 oldum. Avusturalya \u00e7\u00f6llerinde \u00e7o\u011fu Aborijinlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklarda yap\u0131lmakta olan uranyum madencili\u011fine kar\u015f\u0131 verilen direni\u015fe hen\u00fcz bir bebek olan o\u011flumla birlikte kat\u0131ld\u0131m. Kuzey b\u00f6lgesindeki Jabaluka Uranyum Madeni projesinin durdurulmas\u0131nda katk\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. 2005 y\u0131l\u0131nda Avustralya Melbourne \u00dcniversitesi’nde yapt\u0131\u011f\u0131m bir y\u00fcksek lisans \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 beni Toplumsal Cinsiyet konusuna daha da yo\u011funla\u015fmam\u0131 sa\u011flad\u0131. 2001’de Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Wellinton kentine ta\u015f\u0131nd\u0131m. G\u00f6\u00e7men ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 kad\u0131nlar liderli\u011finde bir \u00f6\u011fretim alan\u0131 yaratmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 \u00f6zellikle Ortado\u011fulu’lara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen yo\u011fun bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k s\u00f6z konusuydu. Projenin niteli\u011fi biraz de\u011fi\u015fse de bug\u00fcn Wellington’un kent merkezindeki zenginler mahallesinde \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck kapsam\u0131nda bug\u00fcn de \u00f6rnek g\u00f6sterilen bir projemiz var. Zengin ve beyaz mahalle vurgusunu \u00f6zellikle yapt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu alan\u0131 kiralamak \u00fc\u00e7 y\u0131l u\u011fra\u015fmam\u0131z\u0131 gerektirdi. Belediye s\u00fcrekli bize g\u00f6zden \u0131rak kent \u00e7eperlerinde bir yerler g\u00f6steriyordu. Ben ve arkada\u015flar\u0131m hakim k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde az\u0131nl\u0131k say\u0131lan ve \u00e7e\u015fitli travmalardan ge\u00e7mi\u015f bu insanlar\u0131n kent hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine vurgu yapt\u0131k. Projenin g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olanlar\u0131n entegre olma ve iyile\u015ftirme projesi oldu\u011funu dile getirdik fakat yetkilileri ikna etmede epey zorluk \u00e7ektik. Birka\u00e7 y\u0131l sonra ‘Innermost Gardens<\/em>‘ adl\u0131 bu projeyle Birle\u015fmi\u015f Milletler bar\u0131\u015f el\u00e7isi olarak tan\u0131nd\u0131m. Bununla birlikte ald\u0131\u011f\u0131m en de\u011ferli \u00f6d\u00fcl\u00fcn Bergamal\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin verdi\u011fi zeytin dal\u0131 bask\u0131l\u0131 takdirname oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Uluslaras\u0131 d\u00fczeyde Permak\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011fretmenli\u011fi deneyimim var. Ger\u00e7i \u015fimdilerde Permak\u00fclt\u00fcr patentli hale geldi. Bu y\u00fczden onun beyaz orta s\u0131n\u0131f bir hareket olman\u0131n \u00f6tesine gidemeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile \u00f6\u011fretmenlikten uzakla\u015ft\u0131m, Agroekolojiye y\u00f6neldim…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Kapitalist b\u00fcy\u00fcme ekonomisi yerine dayan\u0131\u015fma ekonomilerinin hayata ge\u00e7irildi\u011fi bir modeller a\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek isterim. Bu anlamda da yukarda belirtti\u011fim gibi ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ge\u00e7ecek stratejileriler geli\u015ftirmeliyiz. De\u011fi\u015fen d\u00fcnyada gelecek ku\u015faklara \u2018biz denedik olmad\u0131\u2019 \u015feklinde umutsuzluk yerine \u2018Biz yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k ama hatalar\u0131m\u0131z olabilir. \u2018Siz belki daha iyisini yapabilirsiniz\u2019 cesareti verilmeli…” <\/strong><\/p>\n\n\n\n “Biyo-\u00e7e\u015fitlilik kadar k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik de \u00f6nemli. Anadolu’da her be\u015f kilometrede bir rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z farkl\u0131 ya\u015fam alanlar\u0131 ve tarzlar\u0131 bizim bir zenginli\u011fimizdi. Bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi bug\u00fcn k\u00fcresel hareketlerin evrensel de\u011ferlerinden edindi\u011fimiz zenginlikleri de dikkate alarak geri getirmeliyiz. Bir k\u00f6y\u00fcn, bir mahallenin, bir kasaban\u0131n bir di\u011ferinden \u00f6\u011frenecekleri olmal\u0131…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Covid-19 s\u00fcrecinde g\u00f6rd\u00fck ki ya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe do\u011fru evrilece\u011fiz ya da yok olu\u015fa do\u011fru yol alaca\u011f\u0131z. K\u00fcresel iklim krizi bu y\u0131llarda pandemi olarak -\u2018sa\u011fl\u0131k krizi\u2019 olarak- kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Gelecek y\u0131llarda daha k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na dair bir garanti yok. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fckte ve dayan\u0131\u015fmada en k\u00f6t\u00fcs\u00fcne haz\u0131rlanmak gerekiyor. Buna dayan\u0131kl\u0131l\u0131k (resilliency) stratejileri deniyor. Peter Kropotkin\u2019in 19. y\u00fczy\u0131lda da ortaya att\u0131\u011f\u0131 ‘kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dayan\u0131\u015fma’ <\/em>ilkeleriyle olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z diren\u00e7li\u011fe her zamankinden daha fazla ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bu yerel d\u00fczeyde fidan dekimi grubu olabilir ya da ya\u015fl\u0131 ve yoksullar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131p onlarla dayan\u0131\u015fma \u015feklinde olabilir. \u00d6zcesi; m\u00fc\u015fterekleri \u00e7o\u011faltmak ba\u015fl\u0131ca \u00e7abam\u0131z olmas\u0131 gerekiyor…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n “2012 y\u0131l\u0131ndaki Yunanistan’daki ekonomik kriz s\u0131ras\u0131nda bir imalathane fabrikas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar birka\u00e7 ay \u00fccretleri \u00f6denmeyince “\u00fcreten biziz bu fabrikay\u0131 y\u00f6neten de biz olaca\u011f\u0131z” diye onlarca aileyi besleyecek \u015fekilde ortakl\u0131k kurdular. 2013 de projeyi ba\u015flatanlar\u0131 ziyaret etti\u011fimizde tamamen \u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fikli\u011fine gittiklerini s\u00f6ylemi\u015flerdi. Avrupa’da kullan\u0131lan “organik” kavram\u0131 yerine ‘biyo’ diyorlard\u0131. \u00c7evreye neredeyse hi\u00e7 olumsuz etkisi olmayan bir temizlik \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00fcretmi\u015flerdi. Y\u00f6netimde de cinsiyet e\u015fitli\u011fi sa\u011flamaya \u00f6zen g\u00f6sterdiklerini eklemi\u015flerdi. Yunanistan’da yaln\u0131zca fabrikalarda de\u011fil sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde de m\u00fc\u015fterekler olu\u015fturuldu. “M\u00fc\u015fterek alanlar” olarak g\u00f6n\u00fcll\u00fc doktor ve hem\u015firelerden sa\u011fl\u0131k ocaklar\u0131 kuruldu. Yunanistan o tarihten itibaren biri Girit \u00f6teki de Atina’da olmak \u00fczere her y\u0131l ‘M\u00fc\u015fterekler Festivali<\/em>‘ (‘Commons Fest’<\/em>) d\u00fczenleniyor…” <\/strong><\/p>\n\n\n\n “1994’te ‘\u0130stanbul Sosyal Ekoloji Grubu<\/strong><\/strong><\/strong>‘ ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz bir politik ekoloji grubu olu\u015fturulmas\u0131na \u00f6nayak oldum. 2002 y\u0131l\u0131ndan itibaren ‘Toplumsal Ekoloji’ dergisini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131k. Hatta Murray Bookchin\u2019le yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z r\u00f6portaj\u0131 Bookchin ile Bulu\u015fma<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlad\u0131k. R\u00f6p\u00f6rtaja buradan<\/a><\/em> ula\u015fabilirsiniz…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Ekoloji hareketinde s\u00fcrekli yerelli\u011fe odaklan\u0131rsak ‘kapal\u0131l\u0131\u011fa’ (paracroalism) yol a\u00e7abiliriz. Kan ba\u011f\u0131yla ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131m\u0131z gibi yak\u0131nl\u0131k duydu\u011fumuz tan\u0131d\u0131klar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131ndaki ki\u015fileri d\u0131\u015fardan g\u00f6r\u00fcp \u00f6tekile\u015ftirebiliriz. N\u00fckleere, alt\u0131n madencili\u011fine, mega projelere ya da ormans\u0131zla\u015fmaya kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kampanyalar\u0131 k\u00fcresel hareketlerin bir par\u00e7as\u0131 haline getirilmesinde \u00e7ok yarar var. Birbirimizden \u00f6\u011frenmek bizi hem iyile\u015ftirir hem de b\u00fcy\u00fct\u00fcr. Evrensellik ve dayan\u0131\u015fma kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k gerektiriyor…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00f6yle\u015fi: \u0130smail Aky\u0131ld\u0131z, 30 Haziran 2021, Ye\u015fil direni\u015f Ekoloji ve Ya\u015fam Gazetesi<\/em><\/p>\n\n\n\n Ye\u015fil\/Ekoloji hareketinin tarihsel birikimi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi merak ediyoruz? B\u00f6yle bir birikimden s\u00f6z edebilir miyiz? E\u011fer yan\u0131t\u0131n\u0131z evet ise bug\u00fcne kadar genel bir de\u011ferlendirme yapman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Elbette mevcut. Vandana Shiva \u00f6zellikle II. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131 elde kalan petro kimya \u00fcr\u00fcnlerinin end\u00fcstrile\u015fmekte olan tar\u0131m end\u00fcstrisinde y\u00f6neltildi\u011fine i\u015faret eder. Bir ba\u015fka deyi\u015fle 1940\u2018lardan itibaren toprak tar\u0131m kimyasallar\u0131yla zehirlenmeye ba\u015fland\u0131. Bu anlamda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 1000’den fazla ha\u015fere ve ot \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u00fcretildi. Bu durumun \u00e7evreye etkilerini 1962 y\u0131l\u0131nda ilk kez kad\u0131n biyolog Rachel Carlson kitapla\u015ft\u0131rd\u0131. Sessiz Bahar (Slient Spring<\/em>) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda art\u0131k baharda dahi ku\u015flar\u0131n \u00f6tmeyi\u015fini dile getirir. Kuzey Amerika’da \u00f6nemli bir gelenek olan \u015e\u00fckran G\u00fcn\u00fcnde (Thanks Giving)<\/em> turna yemi\u015fi (cranberry) sosuyla hindi pi\u015firilemeyecek olmas\u0131 Amerikan toplumu <\/em>i\u00e7in \u00f6nemliydi. Carlson\u2019un bu konuya \u015fiirsel bir dille dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Toplumsal Ekoloji felsefesinin kurucusu Murray Bookchin\u2019nin Sentetik \u00c7evremiz<\/em> (Our Sentetic Environment) kitab\u0131 \u00e7evre sorunlar\u0131na dikkat \u00e7ekmenin yan\u0131nda problemin toplumsal boyutunu da ele al\u0131yordu. Bu iki kitap d\u00fcnyada ekoloji sorunsal\u0131na dikkat \u00e7eken ilk yap\u0131tlardand\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Topra\u011fa kafa yoran ba\u011f\u0131ms\u0131z baz\u0131 bilim insanlar\u0131 ve aktivistler ise 1970\u2019lerde -daha da belirgin olarak- “Organik Hareketi” ba\u015flatt\u0131lar. Yeni Zelanda ve Amerika’da bu hareketin \u00f6nc\u00fclerinden baz\u0131 ki\u015filer tan\u0131d\u0131m. Yaln\u0131zca s\u00f6ylemleriyle de\u011fil yamal\u0131 renkli giysileriyle her t\u00fcrl\u00fc t\u00fcketime hala radikal \u015fekilde kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131n\u0131 sergiliyorlard\u0131. 70li y\u0131llarda ayn\u0131 zamanda d\u00fcnya da petrol krizi oldu. \u00d6zellikle r\u00fczgar ve g\u00fcne\u015f gibi alternatif enerji kaynaklar\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131na c\u0131l\u0131z da olsa bir y\u00f6nelim oldu. C\u0131l\u0131z diyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc bu alana yeterli kaynak ayr\u0131lmas\u0131na petrol lobileri izin vermiyordu. ABD\u2019nin Vermont eyaletinde 1974’de kurulan Toplumsal Ekoloji Enstit\u00fcs\u00fc (\u0130nstitude for Social Ecology<\/em>) 70li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda yenilenebilir enerjilerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neren ve uygulayan ilk kurumlardand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm bunlar elbette daha sonra K\u00fcresel Kuzey<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan kapitalist \u00fclkelerde geli\u015fen hareketlerdir. Kenya, Hindistan, Asya ve Afrika \u00fclkelerinde ise end\u00fcstriyel kapitalizme materyal sa\u011flamak i\u00e7in ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylelikle end\u00fcstriyel kapitalizmin tar\u0131m topraklar\u0131 yan\u0131nda ormanlar\u0131 (\u00e7o\u011fu endemik) da yok etmesi dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyada \u00e7\u00f6lle\u015fmenin yolu daha fazla a\u00e7\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma ve tar\u0131m kimyasallar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6nemliydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durum ayn\u0131 zamanda biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 demekti. T\u00fcm bu tehlikeleri g\u00f6renler 1970lerde ekolojik tar\u0131m y\u00f6ntemlerinin gereklili\u011fine \u00f6nemle i\u015faret etmeye ba\u015flad\u0131lar. “Fukuoka tar\u0131m\u0131” da denilen “Do\u011fal Tar\u0131m<\/em>” ve daha sonraki y\u0131llar “Ekolojik Tar\u0131m” ya da “Agroekoloji” b\u00f6ylelikle do\u011fdu. Elbette end\u00fcstriyel tar\u0131m\u0131n getirdi\u011fi monok\u00fclt\u00fcre dayal\u0131 Ye\u015fil Devrime kar\u015f\u0131 duru\u015fu da unutmamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n Bir toplumsal proje olarak ekofeminizmin tarihi de 70lerde yukar\u0131da i\u015faret etti\u011fim sorunlara dayan\u0131r. Her ne kadar teorisi Avrupa ve Amerika odakl\u0131 olsa da Kuzey Hindistan’da 1970lerde ba\u015flayan Chipco<\/em> hareketi\u2019yle a\u011faca sar\u0131lan kad\u0131nlar simgesine dayan\u0131r. 1977 de Chipco hareketinden esinlenen Kenya da ormanc\u0131l\u0131k Prof\u00f6s\u00fcr\u00fc Wangari Maathi Kenya Ulusal Kad\u0131n Konseyinden 27 kad\u0131nla birlikte Ye\u015fil Ku\u015fak (Green Belt)<\/em> hareketini ba\u015flat\u0131rlar. Ye\u015fil Ku\u015fak hareketi s\u0131ras\u0131nda yaln\u0131zca kitlesel olarak yeniden ormanla\u015ft\u0131rma hareketi ba\u015flat\u0131lmaz. Ayn\u0131 zamanda binlerce kad\u0131n\u0131n ormanc\u0131l\u0131k, ar\u0131c\u0131l\u0131k vb konularda i\u015f sahibi olmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Hatta Kenya da bug\u00fcn yaban hayat\u0131n\u0131n izlendi\u011fi baz\u0131 b\u00f6lgeler ekoturizme tahsis edilir.<\/p>\n\n\n\n Sonraki y\u0131llar tar\u0131m kimyasallar\u0131 ve ormans\u0131zla\u015fma kadar d\u00fcnyadaki Anti N\u00fckleer hareket ve Geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f Organizmalara (GDO) kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f da ekoloji ve ye\u015fil hareketin \u00f6nemli ivmeleri oldu. T\u00fcm bunlar\u0131n T\u00fcrkiye’ye yans\u0131mas\u0131 ise Ye\u015filler Partisi’nin kurulu\u015fu ve \u00e7evreci hareketlerin 90l\u0131 y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 oldu. Akkuyu ve Sinop N\u00fckleer santral projelerine binlerce insan kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 sokaklara \u00e7\u0131kt\u0131k, b\u00f6lgeye, k\u00f6ylere gittik. <\/p>\n\n\n\n Sonra 90\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir Mihenk ta\u015f\u0131 olan Bergama’da Eurogold firmas\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ilk siyan\u00fcrl\u00fc alt\u0131n madeni projesi g\u00fcndeme geldi. Bu durum kapitalist k\u00fcreselle\u015fmeye kar\u015f\u0131 yerel halk\u0131n ya\u015fam alan\u0131na sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 demekti ve tamamen k\u00f6yl\u00fclerin insiyatifine dayan\u0131yordu diyebilirim. Bergama Hareketi’nden hala \u00f6\u011frenece\u011fimiz \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 11 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve Avrupa’n\u0131n en \u00f6nemli direni\u015flerinden biri olarak tarihe ge\u00e7ti. 1998’de Avustralya’ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftim. Eurogold Avustralyal\u0131 \u015firketi idi. Bu tarihte Bergama halk\u0131 madeni durdurmay\u0131 bir kez daha -yasal olarak- ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Ancak ge\u00e7mi\u015fte de Dan\u0131\u015ftay taraf\u0131ndan bozulan kararlar s\u00f6z konusuydu. Dedim ki kendime; “e\u011fer bu karar bir kez daha bozulursa buradaki T\u00fcrkiyelileri harekete ge\u00e7irmemiz gerek\u2019. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015firket k\u00f6ylere ve arkeolojik alanlara \u00e7ok yak\u0131n bir b\u00f6lgede faaliyet g\u00f6steriyordu. Ege\u2019nin g\u0131da sepeti olan bir havzada deprem hassasiyeti nedeniyle siyan\u00fcr havuzlar\u0131n\u0131n ta\u015fmas\u0131 b\u00fcy\u00fck tehlike yaratabilirdi. \u00dcstelik bu durum Avustralya i\u00e7in bir \u00e7ifte standartt\u0131. <\/p>\n\n\n\n Seattle da ilk anti-k\u00fcresellelme hareketinin k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 yak\u0131ld\u0131ktan sonra Eyl\u00fcl 2000 de D\u00fcnya Ekonomik Forumu yap\u0131lacakt\u0131. Melbourne aktivistleri ona haz\u0131rlan\u0131yordu. Biz de Melboune Friends of the Earth<\/em> vas\u0131tas\u0131yla Bergamal\u0131 k\u00f6yl\u00fclere destek hareketini ba\u015flatt\u0131k. Gerek T\u00fcrkiye’de gerekse Avustralya da epey de ses getirdik. 5 g\u00fcn s\u00fcren uluslararas\u0131 forum boyunca binlerce imza toplad\u0131k. K\u0131sacas\u0131 birka\u00e7 y\u0131l Bergama hareketinin Avustralya\u2019daki sesi olmay\u0131 ba\u015fard\u0131k. Bergama a\u015f\u0131lmas\u0131n ve alt\u0131n \u015firketleri Anadolu’ya yay\u0131lmas\u0131n istedik. Ne yaz\u0131k ki olmad\u0131\u2026 Geride yaln\u0131zca bir direni\u015f hikayesi kald\u0131 ki bunlar\u0131n da gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli! Son y\u0131llarda bu Cerratepe’de, Kazda\u011flar\u0131’nda ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0130kizdere\u2019sinde y\u00fcr\u00fcyor. Bu zamanda Anadolu’da 1500’den fazla alt\u0131n arama ruhsat\u0131 oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n\n\n\n Bunun yan\u0131nda k\u00fcresel iklim krizine \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kapitalizmin ye\u015fillendirildi\u011fi bir d\u00f6nemdeyiz. Ye\u015fil enerji ad\u0131 alt\u0131nda dayat\u0131lan hidroelektrik santral projeleri nedeniyle Alak\u0131r’da, Karadeniz’de “Ye\u015fil Yol” projesine direnenler Kuzey Ormanlar\u0131 Koruma hareketlerine de bin selam olsun! T\u00fcm bu sorunlara ekolojik oldu\u011fu kadar toplumsal bir sorun olarak da bak\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fan\u0131n tahakk\u00fcm\u00fc Murray Bookchin in deyi\u015fiyle insan\u0131n insana tahakk\u00fcm\u00fcyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7lerde insan merkezcili\u011fe kar\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 merkez savunma gibi g\u00f6sterip ekolojik sorunlar\u0131 daha derinden ele al\u0131yorlarm\u0131\u015f gibi biyomerkezcili\u011fi[1]<\/a> merkeze oturtan “derin ekoloji” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n da T\u00fcrkiye’de az da olsa bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Elbette i\u00e7lerinde ekolojik sorunlar\u0131 daha derinlemesine g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar olabilir. Ancak insan sevmezli\u011fi ve insan\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde bir ur \u015feklinde g\u00f6ren ekofa\u015fizme varabilecek anlay\u0131\u015f\u0131n kabul edilir taraf\u0131 nas\u0131l olabilir? \u00d6rne\u011fin k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi K\u00fcresel G\u00fcney’in fakir insanlar\u0131 m\u0131 yaratt\u0131? Oysa insan merkezli ya\u015fam kadar biyomerkezcilik de insanl\u0131 do\u011fa ile insans\u0131z do\u011fa aras\u0131ndaki ahenk ve dengeyi sa\u011flayamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fay\u0131 merkeze alan insan\u0131 do\u011fadan yal\u0131tan bir anlay\u0131\u015f insan\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde bir ur gibi g\u00f6rmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ki bu ekofa\u015fizmin kendisidir. \u00d6rne\u011fin, karbon emisyonlar\u0131n\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden en fazla etkilenen Pasifik adalar\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131 ya da Benglade\u015f’in al\u0131c\u0131 ve t\u00fcketimci olmayan insanlar\u0131 m\u0131 yaratt\u0131? Afrika’da -gittik\u00e7e artan kurakl\u0131k nedeniyle- yemek pi\u015firecek odununu her y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerden 5-10 km daha uzak bir b\u00f6lgeden sa\u011flamak zorunda kalan kad\u0131nlar m\u0131 yaratt\u0131?<\/p>\n\n\n\n Ekoloji hareketinin bug\u00fcne kadar \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yerel direni\u015flere hukuki yollarla sahip \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekti\u011fi gibi ya\u015fam haklar\u0131m\u0131za da yurtta\u015f bilinciyle sahip \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekti\u011fi ortada. Ancak k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde hiyerar\u015filerin \u00e7ok girift ve kemikle\u015fmi\u015f oldu\u011fu da bir ger\u00e7ek. \u00d6rne\u011fin son d\u00f6nemde ekoloji hareketi i\u00e7inde feminizme kafa yoranlar \u00e7o\u011fal\u0131yor. Ancak kendine ekolojist diyenler T\u00fcrk\u00e7e’de kullan\u0131lan “ataerki” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ne anlama geldi\u011fini pek sorgulam\u0131yorlar. Bunu bir yandan “patriyarka” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k kullan\u0131rken, \u00f6te yandan “ata tohumu”, “atalar\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011frendiklerimiz” gibi ifadeleri kullanabiliyorlar. Oysa ayn\u0131 ki\u015filer hiyerar\u015fileri ele al\u0131rken “gerontokras\u0131” gibi kavramlar\u0131 kitabi dille anlatmay\u0131 \u00e7ok iyi beceriyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla bu ve benzeri durumlar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi sol ve ekolojist gruplar i\u00e7inde dahi polarizasyon \u00e7ok fazla. 20 y\u0131ldan uzun s\u00fcre \u00e7o\u011funlukla yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131m. Oradaki ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n da kolay kazan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. G\u00f6rd\u00fcm ki; ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ta\u015f\u0131nan direni\u015f hareketleri var. \u00d6rne\u011fin, Avustralya’da \u2018Uranyum madencili\u011fi olmas\u0131n\u2019 (No to Uranium Mining<\/em>) kampanyam\u0131zda Yeni Zelandal\u0131 bir arkada\u015f\u0131m vard\u0131. Kendisi anne ve babas\u0131n\u0131n da n\u00fckleer gemilerin k\u0131y\u0131lara yakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in y\u0131llarca m\u00fccadele etti\u011finden s\u00f6z etti ve ekledi; \u201cBen o k\u0131y\u0131larda b\u00fcy\u00fcd\u00fcm\u201d. Bu bana Yeni Zelanda\u2019n\u0131n n\u00fckleersiz b\u00f6lge olmas\u0131n\u0131 en iyi anlatan canl\u0131 bir hikayeydi. Benzeri \u015fekilde Amerika’da \u201cNehirlere \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d hareketine 25 y\u0131l\u0131n\u0131 vermi\u015f \u00f6rnek bir aktivist tan\u0131d\u0131m. K\u0131sacas\u0131 her m\u00fccadelenin uzun soluklu olabilece\u011fini g\u00f6ze almak gerek\u2026 “Hiyera\u015fisiz \u00d6rg\u00fctleme” dedi\u011fimiz kavram\u0131n i\u00e7ini nas\u0131l doldurdu\u011fumuz \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Liderliklerin geri \u00e7a\u011fr\u0131labilir olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131kta nerede hata etti\u011fimizi bulmak i\u00e7in diye zaman zaman arkaya d\u00f6n\u00fcp bakmak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n Kolonyalizmin -bir ba\u015fka deyi\u015fle hakim k\u00fclt\u00fcr\u00fcn- etkisi do\u011fayla ili\u015fkimize ve elbette ekoloji hareketine de yans\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, ABD\u2019deki siyahilerden, kolonyalizme kar\u015f\u0131 edebiyattan m\u00fczi\u011fe, topluluk ve dayan\u0131\u015fma ekonomileri kurmaktan kent hakk\u0131na kadar \u00f6\u011frenece\u011fimiz \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Direni\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fc kadar dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc de var onlarda. \u00d6rne\u011fin en iyi dayan\u0131\u015fma ekonomi modellerini kent tar\u0131m\u0131 ve kamusal alanlar\u0131n -Detroit gibi eski sanayi kentinin bostanlarla donat\u0131lmas\u0131 gibi- projelerini onlar \u00fcretiyor. \u0130klim adaleti hareketinde en radikal ad\u0131mlar\u0131 atanlar yerliler ve siyahiler. Bizde ise hakim k\u00fclt\u00fcre kar\u015f\u0131 k\u00f6kl\u00fc ve s\u00fcrekli bir direni\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden s\u00f6z edilmesi s\u00f6z konusu de\u011fil, genel olarak yap\u0131lan kuru bir siyasetten ibaret. Bu bizde sanatta, edebiyatta, dans ve m\u00fczik gibi alanlarda daha yeni geli\u015fiyor. <\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin Kaliforniya’daki yerlilerin toprak k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili bir kad\u0131n\u0131n (Kat Anderson) yazd\u0131\u011f\u0131 Tending the Wild<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir kitap var. Ekolojik a\u00e7\u0131dan “yenilenebilir bir ya\u015fam” i\u00e7in toprakla nas\u0131l ili\u015fki kurmak gerekti\u011fini \u00e7ok iyi anlat\u0131r bu kitap. Meksika’n\u0131n Oxaca eyaletini ziyaret etti\u011fimde orada ya\u015fayan yerli bir arkada\u015f\u0131m Meksika’da 200 y\u0131l boyunca kinoa ektirmeyen \u0130spanyol koloniyalist y\u00f6netiminden s\u00f6z etmi\u015fti. “Kolonyalistleri kovup kinoa ekme hakk\u0131m\u0131z\u0131 geri ald\u0131ktan sonra bir dizi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131m\u0131z kendili\u011finden son buldu” diye vurgulad\u0131. Besin de\u011feri olduk\u00e7a y\u00fcksek kinoa ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa onlar\u0131n beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015f adeta genlerine i\u015flemi\u015fti. Temel besin maddeleri yok edilince diyabetten kalp hastal\u0131klar\u0131na ve obeziteye kadar bir dizi hastal\u0131kta y\u00fckselme ya\u015fanm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bu konuda son s\u00f6z belki \u015fu olabilir; Anadolu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir mozaik oldu\u011fu s\u00f6ylenir, hakim olan bask\u0131c\u0131 politikalar alt\u0131nda bulunan bu mozai\u011fi as\u0131l renkleriyle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmak bizim \u00fczerinde ciddi olarak \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gereken konulardan biri.<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131 farklar\u0131m\u0131z e\u011fer b\u00fcy\u00fck resim i\u00e7inde mozai\u011fin par\u00e7alar\u0131 ise bu mozai\u011fin yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 ne olmal\u0131? Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve diren\u00e7li bir yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ne ve nas\u0131l olmal\u0131? “Anadolu ger\u00e7ek anlamda bir mozaik de\u011fildir” diyenler var. ‘Az\u0131nl\u0131k’ denilen k\u00fclt\u00fcrleri kendi sesleri ve de\u011ferleriyle ne oranda kabul etmi\u015fsek mozaik de o oranda olabiliyor. E\u011fer yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6\u011femiz sadece yemekler ve tatlar\u0131m\u0131z ise bunun yetersiz oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Herkesin kendi dilinde kendini ifade etmesi dahi hala tehlikeli olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n Koronovir\u00fcs salg\u0131n\u0131 ekoloji hareketinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve geli\u015fimi bak\u0131m\u0131ndan olumlu ya da olumsuz bir rol oynamakta m\u0131d\u0131r\/ oynar m\u0131?<\/strong> Salg\u0131n\u0131n hareketin g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in yeni olanaklar do\u011furdu ise bunlar nelerdir? \u0130\u00e7inde bulundugumuz ko\u015fullar\u0131n avantaj ve dezavantajlari nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Koronovir\u00fcs nedeniyle evlere hapsedildi\u011fimiz ilk g\u00fcnlerde bir yaz\u0131 <\/strong><\/em><\/a>yazm\u0131\u015ft\u0131m \u2018\u015eimdi farkl\u0131 \u00fcretme ve farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme zaman\u0131\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131. Bu krizin kapitalizmin \u00f6nceki krizlerinden farkl\u0131 oldu\u011fu belliydi. Asl\u0131 ekolojik krize ve dolay\u0131s\u0131yla k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fiminin ger\u00e7eklerine dayanan biyo \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 bu duruma yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki egemenli\u011fi insan\u0131n insan \u00fczerindeki ve di\u011fer canl\u0131lar \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fc sunucuydu. Bu durum insana sa\u011fl\u0131k krizi olarak kendini g\u00f6stermi\u015fti. Oysa do\u011fadaki di\u011fer canl\u0131lar benzeri krizleri uzun s\u00fcredir biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 olarak ya\u015f\u0131yordu. Her g\u00fcn 200’den fazla t\u00fcr kayboluyordu… <\/p>\n\n\n\n Pandemi s\u00fcreci ya\u015fam\u0131m\u0131zda bir dizi korku ve k\u0131s\u0131t getirdi. Giorgio Agamben\u2019nin belirti\u011fi gibi yaln\u0131zca v\u00fccudun hareketlerinin g\u00f6zetlenmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda biyopolitikalar kapsam\u0131nda s\u00fcr\u00fcp gidebilecek k\u00fcresel otokratik bir yap\u0131 getirilme yolunda ilerleniyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. A\u015f\u0131 konusunda ya\u015fananlar bunun \u00f6rneklerinden biri. <\/p>\n\n\n\n Pandeminin ba\u015f\u0131nda eve hapsedilme nedeniyle bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz bir\u00e7ok insan biyomerkezci yorumlar yapmaya ba\u015flad\u0131. Art\u0131k insanlar\u0131n d\u00f6rt duvar aras\u0131na hapsedilmesiyle adeta insans\u0131z do\u011fa yarat\u0131lm\u0131\u015f ve yaban hayat\u0131 kent gibi yap\u0131l\u0131 alanlara dahi inebiliyordu. \u00dclkeler ve kentler aras\u0131 u\u00e7u\u015flar da durduruldu\u011fundan havaya sal\u0131nan kirlilik \u00e7ok azald\u0131\u011f\u0131ndan <\/strong>berrak g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olu\u015fuyordu. Ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan insans\u0131z do\u011fan\u0131n insanlar\u0131n zorunlu olarak d\u00f6rt duvar aras\u0131na hapsedildiklerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m! Ayr\u0131ca sanki fark g\u00f6zetmeksizin her insan\u0131n \u00e7evre kirlili\u011fine katk\u0131s\u0131 e\u015fit derecedeymi\u015f gibi bir tutum sergileniyor. K\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin efendisi soyut “insan” olarak sunuluyor. Oysa insan merkezli ya\u015fam kadar biyomerkezcilik de insanl\u0131 do\u011fa ile insans\u0131z do\u011fa aras\u0131ndaki ahenk ve dengeyi sa\u011flayamaz. Hakim k\u00fclt\u00fcre benzemeyenler bizden olmad\u0131\u011f\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek kolayca \u00f6tekile\u015ftirilebilir, yok say\u0131labilir, sorunlar\u0131na seyirci kal\u0131nabilir. Oysa ekolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda her \u015fey birbiriyle ba\u011flant\u0131 i\u00e7indedir. Yaln\u0131zca insans\u0131z do\u011fada de\u011fil insanl\u0131 toplumsal do\u011fam\u0131zda da \u00f6yle. Bizden olmayanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmak \u00e7ok kolayd\u0131r. Bunu g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131m\u0131zda da kolayca yapabiliriz. Bunu ss\u00fcrekli hale getirdi\u011fimizde ortak ya\u015fam imkans\u0131z hale gelebilir. Yaln\u0131zca g\u0131dam\u0131z\u0131 kendimiz yeti\u015ftirmemiz organik besin t\u00fcketmemiz d\u00fcnyay\u0131 kurtarmayacak. As\u0131l olarak d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131m\u0131zdaki fa\u015fizmden, devletten ve merkeziyet\u00e7ilikten kurtulmam\u0131z laz\u0131m. Aksi halde ekofa\u015fizmin bir \u00e7e\u015fidini savunuyor hale d\u00fc\u015febiliriz.<\/p>\n\n\n\n Bu insanlar kapanmadan dolay\u0131 duvarlar ars\u0131nda \u00fcretilen da\u011f kadar \u00e7\u00f6plerin, ya\u015fam\u0131m\u0131za hijyen ad\u0131 alt\u0131nda daha fazla giren petrokimya (n\u00fckleer t\u0131pta kullan\u0131lan da dahil) \u00fcr\u00fcnlerin nereye gitti\u011fini g\u00f6rebiliyorlar m\u0131 acaba? Bu ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 bir i\u00e7erikte dahi olsa feminizmin politikaya kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00f6zel olan politiktir\u201d deyimini akla getiriyor. \u00d6zel alanlar\u0131m\u0131zda \u00fcretti\u011fimiz \u00fcretim ve t\u00fcketim ili\u015fkileri de politiktir. Hem do\u011faya hem de topluma zarar ya da faydas\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Buna ek olarak \u00f6zel alanda cinsiyet\u00e7i i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc konusunu da ele almam\u0131z gerekir. \u00d6rne\u011fin, k\u00fclt\u00fcrel normlar gere\u011fi \u00f6zel alanda kad\u0131nlara y\u00fcklenen bak\u0131m eme\u011finin neredeyse hepsi g\u00f6r\u00fcnmez emektir. Bu maddi manevi takdir g\u00f6rmeyen emek kad\u0131n\u0131 hem zihinsel hem de fiziksel olarak fazlas\u0131yla yorar. Bu durum ise \u00f6zel alanda artan \u015fiddet olarak ortaya \u00e7\u0131kar ki; burada \u00f6zel olan\u0131n politik oldu\u011funu da an\u0131msatal\u0131m. Esnek i\u015f, evde \u00e7al\u0131\u015fmak, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma vb adlar alt\u0131nda i\u015fin tan\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015fti. Bu kapsamda ayn\u0131 zamanda Covid-19 nedeniyle kapat\u0131lan ve durdurulan bir dizi i\u015f alan\u0131 da oldu. Baz\u0131 kaynaklar bu ekonomik krizde kad\u0131nlar\u0131n i\u015flerini kaybetmesi erkeklere oranla %60 daha fazla oldu\u011fu belirtiliyor.<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn bunlardan s\u00f6z ederken belki de \u00f6ncelikle ele almam\u0131z gereken konu pandemi s\u00fcrecinde sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya bir y\u00f6nelim oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir. G\u0131da \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc[2] konusu \u00fczerine uzun y\u0131lard\u0131r kafa yoran biriyim. Bu y\u00f6nelimi ele al\u0131rken insanlar\u0131, ekosistem ve toplumu birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet etmemiz gerekiyor. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da sa\u011fl\u0131kl\u0131 toprakta yeti\u015fir diye de bir yaz\u0131da bunu kaleme alm\u0131\u015ft\u0131m. Topra\u011fa nas\u0131l davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve at\u0131klar\u0131n nas\u0131l y\u00f6netildi\u011fi kadar adaletli g\u0131da sisteminde b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya ula\u015fma herkesin hakk\u0131 olmal\u0131. Bu durumda kamusal alanlar ve m\u00fc\u015fterekler akla geliyor.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan\u0131 yurtta\u015fl\u0131k bilinci ve etik de\u011ferleriyle g\u00f6reve davet etmek gerekiyor. 65 ya\u015f \u00fcst\u00fcn\u00fc g\u00fcya koruma ad\u0131 alt\u0131nda hastal\u0131\u011f\u0131 bula\u015ft\u0131ran gibi g\u00f6sterilerek yaln\u0131zl\u0131\u011fa mahkum edildi. Hatta Avrupa’da baz\u0131 bak\u0131m evlerinde \u00f6l\u00fcme terkedildiklerini duyduk. B\u00f6ylesi kriz d\u00f6nemlerinde m\u00fc\u015ftereklerin de\u011ferleriyle yap\u0131land\u0131r\u0131lan kurumlar ve gruplar\u0131n de\u011feri daha iyi anla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131larda da s\u00fcr\u00fcp gidece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Toplumsal temelli kolektifler\/m\u00fc\u015ftereklerle desteklenen ya\u015fl\u0131 bak\u0131m evlerindeki insanlar\u0131n zarar g\u00f6rmedi\u011fi gibi hakkettikleri sayg\u0131y\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu de\u011ferleri \u00f6rmek i\u00e7in pandemi krizi bir f\u0131rsat olabilir. Ayr\u0131ca, benzeri alt yap\u0131lar\u0131 olan topluluklar\u0131n krizi hissetmedikleri gibi eskiden koyduklar\u0131 de\u011ferleri pratik ederek temellerini g\u00fc\u00e7lendirdikleri de ifade ediyorlar. Ge\u00e7mi\u015fte meslek gere\u011fi afet zonlar\u0131nda sismolojist olarak bulundu\u011fumdan afet d\u00f6nemleri i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenmenin de \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131 Covid-19 sa\u011fl\u0131ktan ekonomiye kadar k\u00fcresel toplumsal bir kriz yaratt\u0131. Ancak bu krizin yerel kontrol\u00fc de \u00fclkelerin \u00f6ncelikle g\u0131da ve tar\u0131m politikalar\u0131yla yak\u0131nda ilintili durumda.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcresel ekolojik kriz T\u00fcrkiye’ye ne \u015fekilde yans\u0131makta? Bug\u00fcn \u00fclkenin en \u00f6nemli ekoloji sorunlar\u0131 -\u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131na g\u00f6re- nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ekstrem s\u0131caklar, birden bo\u015falan ya\u011fmurlarla sele d\u00f6n\u00fc\u015fen ta\u015fk\u0131n felaketleri, ormans\u0131zla\u015fma ve \u00e7\u00f6lle\u015fme vb. iklim krizinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 daha net ya\u015famaya ba\u015flad\u0131k. Art\u0131k kapitalizmin yaln\u0131zca g\u00f6lgesini satamad\u0131\u011f\u0131 a\u011fac\u0131 ya\u015fatmad\u0131\u011f\u0131 de\u011fil \u015fi\u015felere depolayamad\u0131\u011f\u0131 temiz suyun kalmad\u0131\u011f\u0131 ve en k\u00f6t\u00fcs\u00fc de suyun borsaya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00fcnyaday\u0131z. Yak\u0131nda temiz hava da yayg\u0131n olarak sermaye piyasas\u0131nda bir meta haline gelebilir. Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7imento, ka\u011f\u0131t, tekstil, gibi kirli sanayileri y\u0131llar \u00f6ncesinden T\u00fcrkiye’ye ta\u015f\u0131nmaya ba\u015fland\u0131. Bug\u00fcn Avrupa’n\u0131n en y\u00fcksek karbon emisyonlar\u0131n\u0131 salar duruma geldik. T\u00fcrkiye AB\u2019nin 2050 Karbon-N\u00f6tr Ekonomi hedefine haz\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131 ise b\u00fcy\u00fck bir soru i\u015fareti.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte enerji politikalar\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n terk etti\u011fi k\u00f6m\u00fcr santrallar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 yolunda hen\u00fcz ciddi ad\u0131m at\u0131lm\u0131yor. Hatta temiz enerji ad\u0131 alt\u0131nda Akkuyu ve Sinop gibi n\u00fckleer santral dayatmalar\u0131 mevcut. Nehirler ve derelerin suyu borulara hapsedilerek K\u00fc\u00e7\u00fck Hidro Elektrik Santrallar\u0131 (HESler) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla vadiler, su ve karbon yutaklar\u0131 kurutuluyor. Oysa oralar ayn\u0131 zamanda biyo-\u00e7e\u015fitlilik alanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kapitalizmin \u2018B\u00fcy\u00fc ya da \u00f6l\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck aile \u00e7ift\u00e7ili\u011fine de dayat\u0131ld\u0131. Oysa \u00fclkemizi -hatta d\u00fcnyay\u0131- doyuran %70 oran\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck aile \u00e7iftli\u011fidir. <\/strong><\/em>Covid-19 pandemisi s\u00fcrecinde h\u00fck\u00fcmetin g\u0131da yeterlili\u011fi hakk\u0131ndaki anlay\u0131\u015f\u0131 “biz a\u00e7 kalmay\u0131z” \u015feklinde oldu. Oysa neredeyse her \u00fclke \u00f6nce kendi vatanda\u015f\u0131n\u0131 doyurmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131ndan i\u00e7e kapand\u0131 ve dayan\u0131\u015fma s\u00f6ylemleri geli\u015ftirdi. Portekiz “sizi besleyeni siz de besleyin” slogan\u0131yla \u00fcretici ve t\u00fcketici dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7in \u00e7ift\u00e7ilerin bor\u00e7lar\u0131n\u0131 erteledi. Hindistan tohum deste\u011fi sundu. Bizde ise sa\u011fl\u0131k krizini f\u0131rsata \u00e7eviren arac\u0131lar\u0131 h\u00fck\u00fcmet yeterince denetleyemedi. Bu nedenle \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131nda bir bu\u00e7uk y\u0131l i\u00e7erisinde %70lere varan art\u0131\u015flar oldu. T\u00fcm bunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne nas\u0131l ge\u00e7ebiliriz? Elbette dayan\u0131\u015fma ekonomilerini ve bir ba\u015fka d\u00fcnya hayalini ya\u015fama ge\u00e7irerek.<\/p>\n\n\n\n Ekoloji hareketinin bundan sonra nas\u0131l bir y\u00f6nelimi olacakt\u0131r\/olmal\u0131d\u0131r? Ne yapmal\u0131y\u0131z? Ne yapmamal\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu soruyu \u00f6ncelikle megapolis (b\u00fcy\u00fck kent) ve k\u0131rsal\u0131n kentle kopart\u0131lm\u0131\u015f ili\u015fkisinden ba\u015flayarak yan\u0131tlamak isterim. K\u0131rla kentin ba\u011f\u0131 -mevcut b\u00fcy\u00fck \u015fehir modelinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi- merkeziyet\u00e7i olmayan, mahalle \u00f6l\u00e7e\u011finde, yerelin kapal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Merkeziyet\u00e7ilikten uzak insani \u00f6l\u00e7e\u011fe dayal\u0131 mahallelerde yurtta\u015flar\u0131n kendi kararlar\u0131n\u0131 alabildi\u011fi ve yerel y\u00f6netimin yurtta\u015flar\u0131n sesine kulak verdi\u011fi do\u011frudan demokrasi prensiplerine dayanan \u00f6z y\u00f6netim modelleriyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle g\u0131da politikalar\u0131 kapsam\u0131nda kentteki insanlar g\u0131dan\u0131n \u00fcretildi\u011fi k\u0131rla do\u011frudan ili\u015fki i\u00e7inde olmal\u0131. Toplum destekli tar\u0131m modelinde t\u00fcketici ve \u00fcretici aras\u0131nda do\u011frudan ili\u015fki kurulur aradaki ili\u015fkiyi arac\u0131lar belirlemez. Bu durumda t\u00fcketici \u00fcreticisinin kar ve zarar\u0131na ortak olaca\u011f\u0131n\u0131 deklere etmi\u015f gibidir. B\u00f6ylece \u00fcr\u00fcn fazlas\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcrken kurakl\u0131k, sel vb gibi etkenlerle kay\u0131p ortakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. B\u00f6ylesi do\u011frudan g\u00fcvene dayal\u0131 bir ili\u015fki kuruldu\u011funda bunun ekolojik d\u00f6ng\u00fcye katk\u0131s\u0131n\u0131n %60 oran\u0131nda olaca\u011f\u0131 hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimi nedeniyle art\u0131k krizler \u00e7a\u011f\u0131nday\u0131z. Bolluk zaman\u0131 bitti. Ekonomik b\u00fcy\u00fcme yerine ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011fu masaya koyup onlara odaklanma d\u00f6nemindeyiz. Bolluk d\u00f6nemi bitti derken savruklu\u011fu kastediyorum. Ekolojistler zaten yaln\u0131zca ihtiya\u00e7lara d\u00f6n\u00fck bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmal\u0131lar. Ben yapay ihtiya\u00e7lar\u0131 dayatan bu sistemin yerine ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011funa dair bilin\u00e7 olu\u015fturmaktan s\u00f6z ediyorum. <\/p>\n\n\n\n Kapitalist b\u00fcy\u00fcme ekonomisi yerine dayan\u0131\u015fma ekonomilerinin hayata ge\u00e7irildi\u011fi bir modeller a\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek isterim. Bu anlamda da yukarda belirtti\u011fim gibi ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ge\u00e7ecek stratejileriler geli\u015ftirmeliyiz. De\u011fi\u015fen d\u00fcnyada gelecek ku\u015faklara \u2018biz denedik olmad\u0131\u2019 \u015feklinde umutsuzluk yerine \u2018Biz yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k ama hatalar\u0131m\u0131z olabilir. \u2018Siz belki daha iyisini yapabilirsiniz\u2019 cesareti verilmeli. Bu ku\u015faklar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla ya\u015fa dayal\u0131 hiyerar\u015fiyi (gerontokrasi) azaltma y\u00f6n\u00fcnde yarar sa\u011flayabilir. <\/p>\n\n\n\n Sonra sa\u011fl\u0131kl\u0131 hareketler geli\u015ftirebilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle insan merkezcili\u011fe odaklanmal\u0131y\u0131z. K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimi sonucu insanl\u0131\u011f\u0131n geldi\u011fi noktaya i\u015faret eden Antroposen’e ve sosyal yap\u0131 olarak kapitalist sistemin yapt\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Kapitalosen kavram\u0131n\u0131 derinli\u011fine anlamak i\u00e7in kafa yormal\u0131y\u0131z. \u00d6rne\u011fin solun hala hakim ve cinsiyet\u00e7i k\u00fclt\u00fcr nedeniyle kad\u0131nlar ve az\u0131nl\u0131klar \u00fczerinde olu\u015fturulan katmerle\u015ftirilmi\u015f tahakk\u00fcm ili\u015fkilerini nas\u0131l ele alaca\u011f\u0131 \u00fczerinde detayl\u0131 bir uygulama plan\u0131 yok. T\u00fcrkiye’de eril k\u00fclt\u00fcr\u00fc ele\u015ftirmek i\u00e7in erkeklerin bir araya gelerek kurdu\u011fu Dat\u00e7a Ele\u015ftirel Erkeklik Grubu gibi ka\u00e7 tane grup\/olu\u015fum var ki? Ayr\u0131ca bu olu\u015fumlar T\u00fcrkiye’de ne kadar kal\u0131c\u0131 olabiliyorlar? Ona bakmak laz\u0131m. <\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla politik bile\u015feni olan ekolojik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in insan\u0131n insan \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fc kadar insan\u0131n cins, t\u00fcr, s\u0131n\u0131f, deri rengi, dil, inan\u00e7 gibi di\u011fer tahakk\u00fcm bi\u00e7imlerine ili\u015fkin ke\u015fisimsellikleri de hesaba katmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir konudur.<\/p>\n\n\n\n Biyo-\u00e7e\u015fitlilik kadar k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik de \u00f6nemli. Anadolu’da her be\u015f kilometrede bir rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z farkl\u0131 ya\u015fam alanlar\u0131 ve tarzlar\u0131 bizim bir zenginli\u011fimizdi. Bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi bug\u00fcn k\u00fcresel hareketlerin evrensel de\u011ferlerinden edindi\u011fimiz zenginlikleri de dikkate alarak geri getirmeliyiz. Bir k\u00f6y\u00fcn, bir mahallenin, bir kasaban\u0131n bir di\u011ferinden \u00f6\u011frenecekleri olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131n, ara\u015ft\u0131rmac\u0131\/yazar ve bir ekoloji aktivisti olarak sadece T\u00fcrkiye\u2019de degil Avusturalya, Yeni Zellanda ve Amerika gibi d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka \u00fclkelerinde da aktif oldu\u011funuzu g\u00f6r\u00fcyoruz. D\u0131\u015far\u0131dan T\u00fcrkiye\u2019deki ekoloji hareketi nas\u0131l g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor? Uluslararasi ba\u011flamdan bakildiginda g\u00f6z\u00fcn\u00fcze \u00e7arpan \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen sorunlarimiz var m\u0131? Ekoloji hareketini ulus\u00f6tesi ba\u011flar\u0131 yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fc? Bu konularda eksikler varsa telafi etmek icin \u00f6ncelikli olarak neler yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yerelle evrenselin ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 iyi kurmak gerekiyor. K\u00fcreselli\u011fe kar\u015f\u0131 yerelli\u011fe i\u015faret ediyoruz s\u00fcrekli olarak. Bu ba\u011flamda ben \u00f6zellikle biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi geri getirmenin \u00f6nemi konusuna s\u0131k\u00e7a vurgu yap\u0131yorum. Ayn\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fc alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fiminin etkileri bize a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. Ekoloji hareketinde s\u00fcrekli yerelli\u011fe odaklan\u0131rsak kapal\u0131l\u0131\u011fa (paracroalism) yol a\u00e7abiliriz. Kan ba\u011f\u0131yla ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131m\u0131z gibi yak\u0131nl\u0131k duydu\u011fumuz tan\u0131d\u0131klar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131ndaki ki\u015fileri d\u0131\u015fardan g\u00f6r\u00fcp \u00f6tekile\u015ftirebiliriz. N\u00fckleere, alt\u0131n madencili\u011fine, mega projelere ya da ormans\u0131zla\u015fmaya kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kampanyalar\u0131 k\u00fcresel hareketlerin bir par\u00e7as\u0131 haline getirilmesinde \u00e7ok yarar var. Birbirimizden \u00f6\u011frenmek bizi hem iyile\u015ftirir hem de b\u00fcy\u00fct\u00fcr. Evrensellik ve dayan\u0131\u015fma kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n Elbette T\u00fcrkiye\u2019nin, Asya ile Avrupa aras\u0131nda bir s\u0131n\u0131r \u00fclkesi olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla sorunlar\u0131 da \u00e7ok karma\u015f\u0131k. Ancak bu da g\u00f6steriyor ki bizim deneyimlerimizden ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da \u00f6\u011frenece\u011fi \u00e7ok \u015fey var. Nitekim ben bunu ulus-\u00f6tesi bir\u00e7ok ortamda g\u00f6zlemledim. Hatta T\u00fcrkiye\u2019yi biraz tan\u0131yan Yeni Zelandal\u0131 Anar\u015fist bir arkada\u015f\u0131m; \u201cSizin \u00fclkenizden ve sizlerden \u00f6\u011frenecek \u00e7ok \u015fey var\u201d demi\u015fti. Co\u011frafyan\u0131n dinamikli\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za , yiyeceklerimize ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze de yans\u0131m\u0131\u015f durumda. Evrensel dayan\u0131\u015fmada insanlar ger\u00e7ekten bu tarz etkile\u015fimlere \u00e7ok a\u00e7\u0131klar. Bu yaln\u0131zca Gezi\u2019de ya\u015fananlardan ibaret olmamal\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bir soru da Murray Bookchin ve Toplumsal Ekoloji Dergisi hakk\u0131nda sormak istiyorum. Bookchin okumalar\u0131n\u0131z ne zaman ba\u015flad\u0131? Bookchin\u2019in bir kavram\u0131 olan \u201cToplumsal Ekoloji\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir grup ve derginin kurucular\u0131 aras\u0131ndans\u0131n\u0131z. Neden bir ba\u015fka isim de\u011fil de Bookchin ve Toplumsal Ekoloji? Bu konuyu biraz a\u00e7abilir misiniz? Bir de Bookchin\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce dilini konu\u015fan \u00fclkelerde bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve aktivist olarak bulunmu\u015fsunuz? Bu \u00fclkelerde Bookchin nas\u0131l alg\u0131lan\u0131yor? Turkiye\u2019de oldu\u011fu kadar \u201cetkili\u201d oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir mi? Toplumsal Ekoloji dergisi yay\u0131nland\u0131ktan sonra Bookchin T\u00fcrkiye\u2019de nas\u0131l alg\u0131land\u0131? Bug\u00fcn geldigimiz noktada Ekoloji hareketinde Bookchin\u2019in yeri nedir sizce?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00dcniversite y\u0131llar\u0131mda sosyalist \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik hareketinde bir\u015feylerin eksik oldu\u011funun fark\u0131ndayd\u0131m ama ad\u0131n\u0131 koyam\u0131yordum.<\/p>\n\n\n\n Murray Bookchin\u2019in \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn Ekolojisi\u201d <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131 1994\u2019de T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrildi. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru \u0130stanbul Sosyal Ekoloji Grubu<\/strong>‘nu kurduk (2001 y\u0131l\u0131nda da grubun ad\u0131n\u0131 Toplumsal Ekoloji<\/strong> olarak de\u011fi\u015ftirdik ve grubun Ankara kanad\u0131 da bu y\u0131lda olu\u015fturuldu). Bookchin kitab\u0131nda hiyerar\u015filerin antropolojik olarak ele al\u0131nmas\u0131 ve erke\u011fin kad\u0131n \u00fczerindeki hegemonyas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli hiyerar\u015filer aras\u0131nda yer almas\u0131 gerekti\u011fini dile getiriyordu. Bu benim i\u00e7in olduk\u00e7a zihin a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131. Ayr\u0131ca kentin ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc konusuna uzun s\u00fcredir kafa yoruyordum. Bookchin\u2019in \u201cKentsiz Kentle\u015fme<\/em>\u201d kitab\u0131 ve \u201cekolojik bir toplum\u201d yaratmaya y\u00f6nelik di\u011fer kitaplar\u0131 gibi olduk\u00e7a kafa a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131. 2001 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019nin Vermont eyaletindeki Toplumsal Ekoloji Enstit\u00fc\u2019s\u00fcn\u00fc ziyaret etmem k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ekoloji hareketini felsefi ve teorik olarak anlamland\u0131rmakta \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flad\u0131. Enstit\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6zellikle III. D\u00fcnya\u2019daki ekolojik geli\u015fmeleri \u00f6nemsedi\u011fine tan\u0131k olmu\u015ftum. Ben de orada Bergama hareketiyle ilgili bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Kent kapsam\u0131nda Bookchin\u2019in \u00f6nemli buldu\u011fum di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc belediyecilik\u201d (Libertarian Municipalism)<\/em> hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleridir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin Rojowa\u2019da prati\u011fe aktar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 Bookchin\u2019in \u00f6nemini d\u00fcnya genelinde art\u0131rd\u0131. Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131n\u0131n patriyarkan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu b\u00f6lgelerin ba\u015f\u0131nda gelmesi \u00f6zellikle feminist ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. Bu bak\u0131mdan bu b\u00f6lgede kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir olu\u015fumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bu kapsamda kad\u0131nlar\u0131n m\u00fchendisli\u011fini yap\u0131p, yap\u0131lar\u0131n\u0131 kendilerinin kurdu\u011fu Jin War<\/em> projesi \u00e7ok ilgimi \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n Bookchin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc belediyecilik kapsam\u0131ndaki uygulamalar\u0131yla Latin Amerikada \u00f6zellikle \u015eili ve Uryguay da hatta son y\u0131llarda Kore\u2019de de \u00f6nemseniyor. Montreal, Barselona, Londra, Atina gibi \u015fehirlerin \u00f6nc\u00fc oldu\u011fu Free Cities<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir a\u011f olu\u015fturuldu. Kentleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme projelerinde do\u011frudan demokrasinin uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli pratikler ya\u015fan\u0131yor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fler gerek Kuzey Amerika\u2019da ve gerekse Avrupa\u2019da Ye\u015fil Yeni D\u00fczen ve K\u00fc\u00e7\u00fclme (Green New Deal and Degrowth) hareketlerinin radikal kanad\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Eklemek istedi\u011finiz ba\u015fka bir \u015fey var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle s\u00f6yle\u015fi i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. \u0130nsan\u0131n \u00f6n\u00fcndeki kritik bir sorumluluk s\u00fcreci odu\u011fu i\u00e7in geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler iklim krizine y\u00f6nelik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in 2030 ve hatta 2050 y\u0131llar\u0131na y\u00f6nelik bir haz\u0131rl\u0131k i\u00e7indeler. Bug\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda olan baz\u0131 uygulamalar ne yaz\u0131k ki gelecek y\u0131llarda daha fazla ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. D\u00fcnya h\u0131zla g\u00fc\u00e7lendirilen bask\u0131c\u0131 yap\u0131lara do\u011fru gidebilir. A\u00e7l\u0131k ve \u00e7\u00f6lle\u015fme h\u0131zla artabilir. Covid-19 s\u00fcrecinde g\u00f6rd\u00fck ki ya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe do\u011fru evrilece\u011fiz ya da yok olu\u015fa do\u011fru yol alaca\u011f\u0131z. K\u00fcresel iklim krizi bu y\u0131llarda pandemi olarak -\u2018sa\u011fl\u0131k krizi\u2019 olarak- kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Gelecek y\u0131llarda daha k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na dair bir garanti yok. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fckte ve dayan\u0131\u015fmada en k\u00f6t\u00fcs\u00fcne haz\u0131rlanmak gerekiyor. Buna dayan\u0131kl\u0131l\u0131k (resilliency) stratejileri deniyor. Peter Kropotkin\u2019in 19. y\u00fczy\u0131lda ortaya att\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dayan\u0131\u015fma i<\/em>lkeleriyle olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z diren\u00e7li\u011fe her zamankinden daha fazla ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bu yerel d\u00fczeyde fidan dekimi grubu olabilir ya da ya\u015fl\u0131 ve yoksullar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131p onlarla dayan\u0131\u015fma \u015feklinde olabilir. \u00d6zcesi; m\u00fc\u015fterekleri \u00e7o\u011faltmak ba\u015fl\u0131ca \u00e7abam\u0131z olmas\u0131 gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n Biliyorsunuz bug\u00fcn T\u00fcrkiye’de yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir kooperatif\u00e7ilik var. Ancak bana kal\u0131rsa \u00e7o\u011fu ger\u00e7ek bir dayan\u0131\u015fma kooperatifi de\u011fil. Merkeziyet\u00e7i yap\u0131da ve tek ya da bir avu\u00e7 ki\u015finin kontrol\u00fcnde olan olan yap\u0131lar bunlar. Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fc\u015fterekleri yaln\u0131zca olu\u015fturmak yetmiyor. Nas\u0131l y\u00f6netildi\u011fi de \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n ortak ve e\u015fitlik\u00e7i bi\u00e7imde uzun d\u00f6nem nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fi \u00f6nemli. M\u00fc\u015fterekler hakk\u0131nda yazan Elinor Ostrom, M\u00fc\u015ftereklerin Y\u00f6netimi (Governing the Commons) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, m\u00fc\u015fterekler esas\u0131na g\u00f6re kurulmu\u015f yap\u0131lar\u0131n her an i\u015fin esas\u0131ndan uzakla\u015fma e\u011filimine dikkat \u00e7eker. Bundan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in ortakla\u015f\u0131lan de\u011ferler konusunda uyan\u0131k olmak gerekti\u011fini vurgular. Hatta kitapta T\u00fcrkiye’deki bal\u0131k\u00e7\u0131 kooperatiflerinden biri de ele al\u0131n\u0131r ve konu ‘M\u00fc\u015ftereklerin Trajedisi’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla irdelenir.<\/p>\n\n\n\n Yunanistan’da ve Arjantin’deki ekonomik krizler s\u0131ras\u0131nda payla\u015f\u0131lan bir dizi m\u00fc\u015fterekler deneyimi var. Onlardan \u00f6\u011frenmemiz gerekenler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 2012 y\u0131l\u0131ndaki Yunanistan’daki ekonomik kriz s\u0131ras\u0131nda bir imalathane fabrikas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar birka\u00e7 ay \u00fccretleri \u00f6denmeyince “\u00fcreten biziz bu fabrikay\u0131 y\u00f6neten de biz olaca\u011f\u0131z” diye onlarca aileyi besleyecek \u015fekilde ortakl\u0131k kurdular. 2013 de projeyi ba\u015flatanlar\u0131 ziyaret etti\u011fimizde tamamen \u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fikli\u011fine gittiklerini s\u00f6ylemi\u015flerdi. Avrupa’da kullan\u0131lan “organik” kavram\u0131 yerine ‘biyo’ diyorlard\u0131. \u00c7evreye neredeyse hi\u00e7 olumsuz etkisi olmayan bir temizlik \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00fcretmi\u015flerdi. Y\u00f6netimde de cinsiyet e\u015fitli\u011fi sa\u011flamaya \u00f6zen g\u00f6sterdiklerini eklemi\u015flerdi. Yunanistan’da yaln\u0131zca fabrikalarda de\u011fil sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde de m\u00fc\u015fterekler olu\u015fturuldu. “M\u00fc\u015fterek alanlar” olarak g\u00f6n\u00fcll\u00fc doktor ve hem\u015firelerden sa\u011fl\u0131k ocaklar\u0131 kuruldu. Yunanistan o tarihten itibaren biri Girit \u00f6teki de Atina’da olmak \u00fczere her y\u0131l m\u00fc\u015fterekler festivali<\/em> (Commons Fest) d\u00fczenleniyor. 1998-2002 y\u0131llar\u0131 as\u0131ndaki Arjantin ekonomik krizinde de benzeri alternatif dayan\u0131\u015fma ekonomiler olu\u015fturuldu. Ancak Yunanistan’daki kadar kal\u0131c\u0131 olmad\u0131 diye biliyorum. Ne de olsa Yunanistan’da Atina kent demokrasisinden beri evrilen bir demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fc var. Dolay\u0131s\u0131yla yerel olarak herkesin s\u00f6z hakk\u0131na sahip oldu\u011fu mahalle toplum evleri (Community Centers) gibi yap\u0131lar daha kal\u0131c\u0131 oluyor.<\/p>\n\n\n\n Pandemi bize g\u00f6sterdi ki art\u0131k yaln\u0131z kapitalizmin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131ma i\u015faret etmek yeterli de\u011fil. Olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z ya da i\u00e7inde oldu\u011fumuz hareketlerde patriyarkadan gerontokrasiye, s\u0131n\u0131f ve cins tahakk\u00fcmlerinden iklim s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131yla nas\u0131l kom\u015fuluk ili\u015fkileri kuraca\u011f\u0131m\u0131za kadar d\u00f6n\u00fcp kendimize tekrar tekrar bakmak durumunday\u0131z. Bu deneyimleri yaz\u0131l\u0131 hale getirip payla\u015fmal\u0131y\u0131z. Gezi sonras\u0131 bu t\u00fcr deneyimlerini payla\u015fan (\u00e7ok az da olsa) gruplar oldu. Yatay \u00f6rg\u00fctlenme deneylerinde yap\u0131lan hatalar\u0131 nas\u0131l a\u015fabilece\u011fimiz \u00fczerinde durmak ger\u00e7ekten \u00e7ok gerekli. <\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn aktif olarak hangi \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7erisindesiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ekoloji ve toplumsal cinsiyet ba\u011flam\u0131nda ekofeminist \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 2010 da \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m (Kad\u0131nlar Ekolojik D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde<\/em>) kitab\u0131ndan sonra derinle\u015ftirerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorum. Yerel k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131 inceliyorum. 2019’da bu kitab\u0131n biraz daha akademik bir versiyonunu Do\u011fa ve Kad\u0131n: Ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde feminist tart\u0131\u015fmalar<\/em> ad\u0131yla bas\u0131ld\u0131 ve bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn Pdf format\u0131n\u0131 \u00fccretsiz olarak buradan<\/a><\/em><\/strong> indirilirsiniz. <\/p>\n\n\n\n \u0130kinci bir ilgi alan\u0131mda g\u0131da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. G\u0131da \u00e7\u00f6lleri denilen alanlar\u0131 dikkatlice ele almak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu alanlarda genelde \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f insanlar ve canl\u0131lar binbir yoksunlukla ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Hem sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya eri\u015fmede toplumdaki e\u015fitsizlikler nedeniyle, hem de insan merkezli tar\u0131m politikalar\u0131 nedeniyle topra\u011f\u0131n \u00e7orakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu yeterli besinden uzak kalan canl\u0131lar her g\u00fcn daha da art\u0131yor. Yerel, biyob\u00f6lgesel[3]<\/a> ve k\u00fcresel d\u00fczeyde e\u015fitsizliklerin artt\u0131\u011f\u0131, yerli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya ula\u015fmada derin sorunlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu konuda birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir kitap projem var.<\/p>\n\n\n\n Gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck projelerimden bir di\u011feri de T\u00fcrkiye de ekofeminist bir politika geli\u015ftirmek ve bunu evrensel de\u011ferlerle bulu\u015fturmak. Ayr\u0131ca yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z akademik ve pratik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ortak bir mecrada toplay\u0131p kal\u0131c\u0131 hale getirebilirsek g\u00fczel olur. <\/p>\n\n\n\n Kendinizi tan\u0131tabilir misiniz? Bug\u00fcne kadar hangi ye\u015fil\/ekoloji hareketlerinin par\u00e7as\u0131 oldunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sosyalist \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik alt yap\u0131s\u0131ndan geliyorum. 1990\u2019lar\u0131n ortas\u0131nda Ye\u015filler Partisi ve SOS \u0130stanbul<\/em> vas\u0131tas\u0131yla \u00e7evreci hareketle tan\u0131\u015ft\u0131m. \u0130stanbul\u2019un su havzalar\u0131n\u0131n korumas\u0131, \u00e7\u00f6p sorununu ve tarihi yap\u0131lar\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesi hakk\u0131nda hem bilim insanlar\u0131yla konferanslar d\u00fczenleme hem de eylemsel olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar olu\u015fturduk. O d\u00f6nemde Akkuyu n\u00fckleer santral projesi yeni g\u00fcndeme geliyordu ve ben \u0130T\u00dc’de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nde n\u00fckleer santralin zemin et\u00fcd\u00fcn\u00fc yapan grupla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Deprem hassasiyeti nedeniyle o b\u00f6lgede b\u00f6ylesi bir santral projesinin tehlikelerine dikkat \u00e7eken bir rapor olu\u015fmu\u015ftu. Sonraki y\u0131llarda anti-n\u00fckleer hareket kapsam\u0131nda Akkuyu ve Sinop santral projelerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m\u0131z D\u00fcnya Dostlar\u0131<\/em> \u015femsiyesi alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fc. Alana bir\u00e7ok kez gidip geldik. Yerellerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. 1995 ortalar\u0131nda \u0130stanbul’da “Toplumsal Ekoloji” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz bir politik ekoloji grubunun olu\u015fturulmas\u0131na \u00f6nayak oldum. 1996 Nisan’n\u0131nda \u00c7ernobil’in 10. y\u0131l\u0131 etkinlikleri kapsam\u0131nda Avrupa’da Br\u00fcksel’den ba\u015flay\u0131p 10 g\u00fcn s\u00fcrecek ve Moskova’da sona erecek olan N\u00fckleersiz Bir D\u00fcnya y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lan birka\u00e7 T\u00fcrkiyeli arkada\u015ftan biriydim. 1996 y\u0131l\u0131nda bu \u00e7abam\u0131z Toplumsal Ekoloji Grubu’nun do\u011fmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6zelli\u011fi hi\u00e7 motorlu ta\u015f\u0131t kullanmadan her t\u00fcrl\u00fc hava ko\u015fulunda en az 20 km y\u00fcr\u00fcnerek halk\u0131 bilin\u00e7lendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yapmakt\u0131. Toplumsal Ekoloji Grubu’muzun sonraki y\u0131llarda Ankara aya\u011f\u0131n\u0131 da olu\u015fturduk. 1994’te ‘\u0130stanbul Sosyal Ekoloji Grubu’ ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz bir politik ekoloji grubu olu\u015fturulmas\u0131na \u00f6nayak oldum. 2002 y\u0131l\u0131ndan itibaren ‘Toplumsal Ekoloji’ dergisini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131k. Hatta Murray Bookchin\u2019le yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z r\u00f6portaj\u0131 Bookchin ile Bulu\u015fma<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlad\u0131k. R\u00f6portaja buradan<\/a><\/em> ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n 1998’de Avustralya’ya g\u00f6\u00e7 etti\u011fimde Friends of the Earth<\/em> vas\u0131tas\u0131yla anti-n\u00fckleer hareketin par\u00e7as\u0131 oldum. Avusturalya \u00e7\u00f6llerinde \u00e7o\u011fu Aborijinlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklarda yap\u0131lmakta olan uranyum madencili\u011fine kar\u015f\u0131 verilen direni\u015fe hen\u00fcz bir bebek olan o\u011flumla birlikte kat\u0131ld\u0131m. Kuzey b\u00f6lgesindeki Jabaluka Uranyum Madeni projesininin durdurulmas\u0131nda katk\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. 2005 y\u0131l\u0131nda Avustralya Melbourne \u00dcniversitesi’nde yapt\u0131\u011f\u0131m bir y\u00fcksek lisans \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 beni Toplumsal Cinsiyet konusuna daha da yo\u011funla\u015fmam\u0131 sa\u011flad\u0131. 2001’de Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Wellinton kentine ta\u015f\u0131nd\u0131m. G\u00f6\u00e7men ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 kad\u0131nlar liderli\u011finde bir \u00f6\u011fretim alan\u0131 yaratmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 \u00f6zellikle orta do\u011fululara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen yo\u011fun bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k s\u00f6z konusuydu. Projenin niteli\u011fi biraz de\u011fi\u015fse de bug\u00fcn Wellington’un kent merkezindeki zenginler mahallesinde \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck kapsam\u0131nda bug\u00fcn de \u00f6rnek g\u00f6sterilen bir projemiz var. Zengin ve beyaz mahalle vurgusunu \u00f6zellikle yapt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu alan\u0131 kiralamak \u00fc\u00e7 y\u0131l u\u011fra\u015fmam\u0131z\u0131 gerektirdi. Belediye s\u00fcrekli bize g\u00f6zden \u0131rak kent \u00e7eperlerinde bir yerler g\u00f6steriyordu. Ben ve arkada\u015flar\u0131m hakim k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde az\u0131nl\u0131k say\u0131lan ve \u00e7e\u015fitli travmalardan ge\u00e7mi\u015f bu insanlar\u0131n kent hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine vurgu yapt\u0131k. Projenin g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olanlar\u0131n entegre olma ve iyile\u015ftirme projesi oldu\u011funu dile getirdik fakat yetkilileri ikna etmede epey zorluk \u00e7ektik. Birka\u00e7 y\u0131l sonra “Innermost Gardens<\/em>” adl\u0131 bu projeyle Birle\u015fmi\u015f Milletler bar\u0131\u015f el\u00e7isi olarak tan\u0131nd\u0131m. Bununla birlikte ald\u0131\u011f\u0131m en de\u011ferli \u00f6d\u00fcl\u00fcn Bergamal\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin verdi\u011fi zeytin dal\u0131 bask\u0131l\u0131 takdirname oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Uluslaras\u0131 d\u00fczeyde Permak\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011fretmenli\u011fi deneyimim var. Ger\u00e7i \u015fimdilerde Permak\u00fclt\u00fcr patentli hale geldi. Bu y\u00fczden onun beyaz orta s\u0131n\u0131f bir hareket olman\u0131n \u00f6tesine gidemeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile \u00f6\u011fretmenlikten uzakla\u015ft\u0131m, Agroekolojiye y\u00f6neldim. Ger\u00e7i o zamanlar da bu konulara itiraz\u0131m vard\u0131 ve 2012 y\u0131l\u0131nda Van depremi sonras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin ilk afet sonras\u0131 alanda \u00e7al\u0131\u015fma projemizi o zamanlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m ABD\u2019nin Seattle kentinden el uzatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ad\u0131ni \u2018Deprem Sonras\u0131 Ekolojik Restorasyon\u2019<\/em> olarak \u00f6nerdim. S\u0131f\u0131r b\u00fct\u00e7eyle herhangi bir yerden fon almadan g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir ekip olu\u015fturdum. Hala y\u0131k\u0131c\u0131 art\u00e7\u0131 \u015foklar\u0131n devam etti\u011fi d\u00f6nemde b\u00f6lgeye gittik ve be\u015f g\u00fcnl\u00fck at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131k. Bu deneyimimiz ABD de yay\u0131nlanan Permaculturer Activist<\/em> dergisinde yay\u0131nland\u0131. Buradan<\/a><\/strong> ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n Elbette bu projeler s\u0131ras\u0131nda Aotearoa\/Yeni Zelanda Maorilerden oldu\u011fu gibi Van yerelindeki insanlardan \u00e7ok \u015feyler \u00f6\u011frendim. Ayr\u0131ca kentin ekolojisine uzun y\u0131lard\u0131r kafa yoruyorum. 2018-2020 Avustralya\u2019n\u0131n Melbourne kentinde g\u00f6\u00e7menlerin kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve cins e\u015fitli\u011fi kamusal alanlardan e\u015fit yararlanmas\u0131 kapsam\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 haklar\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fimine kar\u015f\u0131 etkin projeler uygulayan \u00f6nc\u00fc bir belediye olan Melbourne’daki Darebin Belediyesi’nin Kad\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131 grubuna se\u00e7ildim. Halen yerel ve evrensel hareketlere politik ekoloji kapsam\u0131nda katk\u0131 vermeye devam ediyorum.<\/p>\n\n\n\n (1) Biyomerkezcilik<\/strong>: Zaman ve alan kapsam\u0131nda biyolojiyi merkeze al\u0131r. \u2018S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir n\u00fcfus\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n as\u0131l sorununun n\u00fcfus oldu\u011funa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne odaklan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcresel G\u00fcney’in n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 problem olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Do\u011fal de\u011ferlerin elimizden kay\u0131p gitmesine neden olanlar t\u00fcm insanlar de\u011fil t\u00fcketim g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduranlard\u0131r. Bu kayba sebep onlar\u0131n rant arzusu ve sorumsuzlu\u011fudur. Politik olarak derin ekoloji anlay\u0131\u015f\u0131 da buradan beslenir. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fiminin as\u0131l sorumlular\u0131 Asya ve Afrika gibi \u00fclkelerin fakir insanlar\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131 k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rmak normal g\u00f6r\u00fcl\u00fcp bu b\u00f6lgelerde uygulanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n (2) G\u0131da \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc:<\/strong> G\u0131da Demokrasisi ya da G\u0131da Egemenli\u011fi olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fim “food sovereignty” kavram\u0131n\u0131n\u0131n i\u00e7ini \u00f6zellikle yerli topluluklar\u0131n nas\u0131l doldurduklar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan inceleme f\u0131rsat\u0131 buldum. Tohumdan sofraya g\u0131dan\u0131n yolculu\u011funda (topra\u011fa ve suya nas\u0131l davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dahil) bir dizi ili\u015fkiler a\u011f\u0131 s\u00f6z konusu. T\u00fcm bunlar \u00f6zg\u00fcr k\u0131l\u0131nmadan g\u0131dan\u0131n adaleti sa\u011flanamaz kanaatindeyim. <\/p>\n\n\n\n (3) Biyob\u00f6lge<\/strong>: Bu kavramla, yapay s\u0131n\u0131rlar vas\u0131tas\u0131yla de\u011fil de bir b\u00f6lgenin biyolojik ve co\u011frafi \u00f6zellikleri dikkate al\u0131narak o b\u00f6lgenin ekosistemsel ve k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vurgulan\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrkiye\u2019de ekoloji m\u00fccadelesi veren bir\u00e7ok insan tan\u0131d\u0131m fakat bu m\u00fccadeleyi uluslar\/aras\u0131, hatta ulus\/\u00fcst\u00fc \u00f6l\u00e7e\u011fe ta\u015f\u0131yan\/ta\u015f\u0131yabilen az say\u0131da ya\u015fam savunucusu tan\u0131yorum,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8047,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-8046","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-soylesiler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8046","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8046"}],"version-history":[{"count":78,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12010,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8046\/revisions\/12010"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.yesildirenis.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e4-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e12.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e13.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e5-768x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e16.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e3.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e9.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e8.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e11.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e10.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/2.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e14-Athens-768x1024.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e6.jpg\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/www.yesildirenis.com\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/e17.jpg\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n